Nga 239 në 152 policë shqiptarë: si po tkurret Lugina e Preshevës

Brezi i policëve shqiptarë në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë po tkurret pa u zëvendësuar. Nga 239 policë shqiptarë të përfshirë në strukturat e sigurisë përmes programit të policisë multietnike, numri ka rënë në 152, një ulje prej rreth 87 vetash, ose mbi 36 për qind. Të dhënat janë përmbledhur në një raport të gushtit të këtij viti, të autorit Alban Alili.

Rënia nuk është kompensuar me rekrutime të reja. Gjatë periudhës 2016-2025 janë identifikuar 369 vende të shpallura për strukturat policore që mbulojnë rajonin. Sipas përfaqësuesve shqiptarë dhe burimeve lokale të cituara në raport, shqiptarët nuk kanë arritur të sigurojnë asnjë nga këto vende. Praktikisht, ata që largohen nga puna ose dalin në pension nuk zëvendësohen, ndërsa nënpërfaqësimi është më i theksuar pikërisht në strukturat drejtuese, në Drejtorinë Policore të Vranjës dhe në policinë kufitare, atje ku merren vendimet dhe përcaktohen politikat.

Në komuna ku shqiptarët përbëjnë një pjesë të madhe të popullsisë dhe ku gjuha shqipe është në përdorim zyrtar, kjo mangësi ndikon drejtpërdrejt në komunikimin mes qytetarëve dhe institucioneve të sigurisë, në përdorimin e gjuhës dhe në besimin ndaj institucioneve.

Policia është vetëm një pjesë e tabelës. Pasivizimi i adresave, pengesat në qasjen ndaj institucioneve publike, mungesa e përfaqësimit proporcional, problemet në arsim, pengesat në furnizimin me libra në gjuhën shqipe dhe mosnjohja e diplomave përshkruhen si elemente të një politike sistematike diskriminuese ndaj shqiptarëve në tri komunat. Presioni i vazhdueshëm e vështirëson jetën, punësimin dhe qëndrimin në vendlindje dhe, në planin afatgjatë, rrezikon të përshpejtojë zbrazjen e këtyre komunave nga popullsia shqiptare.

Sipas të dhënave të organizatave të shoqërisë civile dhe të përfaqësuesve të komunitetit shqiptar, mbi 6.500 shqiptarë në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë janë prekur nga pasivizimi i adresave. Mungesa e të dhënave zyrtare të Ministrisë së Punëve të Brendshme të ndara sipas përkatësisë etnike e bën të pamundur përcaktimin e numrit të saktë. Organizata Youth Initiative for Human Rights ka publikuar të dhëna sipas të cilave të paktën 3.370 shqiptarë nga Lugina e Preshevës janë larguar nga lista zgjedhore gjatë periudhës së monitoruar, ndërsa studimi ngre shqetësime edhe për mënyrën e zbatimit të procedurave, mungesën e informimit të qytetarëve dhe pasojat për të drejtën e votës e për qasjen në shërbime publike.

Çështja ka kaluar prej kohësh kufijtë e Serbisë. Shqipëria e ka ngritur në OSBE, duke kërkuar vëmendje më të madhe ndaj pasojave disproporcionale që kjo praktikë ka ndaj shqiptarëve në tri komunat. Institucionet e Kosovës e kanë ngritur në komunikimet me Bashkimin Evropian, ndërsa tema ka hyrë edhe në diskutimin politik amerikan.

Kongresisti amerikan Keith Self ka kërkuar raportim të posaçëm të Departamentit të Shtetit për trajtimin e pakicave në Serbi dhe ka përmendur pasivizimin e adresave ndër shqetësimet kryesore. Gjatë vizitës në Preshevë, në maj të vitit 2026, Self deklaroi se delegacioni amerikan kishte parë se ekzistonin probleme reale në marrëdhënien mes shqiptarëve dhe institucioneve serbe dhe se vizita kishte për qëllim të merrte një pasqyrë të drejtpërdrejtë të mënyrës se si trajtohen komunitetet pakicë.