Puna e tre muajve u zhduk për gjysmë ore: si po e godet klima bujqësinë e Kosovës

Ilvi Jupa, 64-vjeçar, bujk nga Komuna e Rahovecit, kishte kaluar tre muaj duke i ruajtur pjeprat e mbjellë në rreth gjysmë hektari në fshatin Bërnjak. Stuhia dhe erërat e forta që nisën në atë rajon më 21 korrik, si dhe reshjet e dendura të mëngjesit të 27 korrikut, ia përmbytën parcelën dhe ia shkatërruan të gjithë prodhimin.

"Tre muaj, i kemi shikuar për çdo ditë, se a po rriten [pjeprat], a po zhvillohen... Kur u bënë gati, për një gjysmë ore uji e fshiu krejt", rrëfen Jupa. "Ky produkt ka shkuar dëm, është prishur. Janë kalbur nga poshtë, të gjithë. Tash, asgjë... vera është e humbur."

Vetëm në parcelën me pjepër, thotë ai, kishte investuar rreth 4.000 euro dhe llogariste të nxirrte rreth 7.000 euro. Për t'i zbutur humbjet, ka dalë të shesë në mënyrë ambulante shalqirin e mbjellë në një parcelë tjetër, e cila nuk u prek nga përmbytjet, por edhe ai prodhim u dëmtua pjesërisht nga temperaturat e larta të korrikut.

Jupa, që gjithë jetën është marrë me kultivimin e produkteve bujqësore, thotë se thatësia nga temperaturat e larta dhe reshjet me intensitet të madh janë bërë më të shpeshta gjatë katër-pesë vjetëve të fundit, ndërsa në tri vitet e fundit prodhimet i janë dëmtuar vazhdimisht. "Klima po ndikon. Tash është më thatësirë. Por, kur bie shi, bie me më shumë hov, dhe i përfshin uji më shumë. Më parë, kurrë nuk e ka përfshirë uji kështu", thekson ai.

Rasti i tij nuk është i izoluar. Autoritetet lokale të Komunës së Rahovecit thonë se dëmet e evidentuara nga kushtet klimatike gjatë vitit 2026 kanë qenë të mëdha. Behar Thaqi, drejtues i Drejtorisë për Bujqësi në këtë komunë, thotë se që nga fillimi i janarit reshjet e shumta i kanë përmbysur arat e fermerëve dhe i kanë dëmtuar të mbjellat. Specat, shalqiri, pjepri dhe rrushi, që ishin në fazën e pjekjes, u shkatërruan në shumë hektarë nga përmbytjet.

Përllogaritja e dëmeve nga komisionet komunale ende nuk ka përfunduar. "Sipas vlerësimit të komisionit komunal, kanë qenë rreth 167 mijë euro, vetëm te fermerët", pohon Thaqi. Erërat e forta të 21 korrikut dëmtuan dhjetëra hektarë vreshta: "Ka pasur vreshta të kultivuara tash e 40 vjet. Janë rrëzuar", thotë ai, duke shtuar se dëmet u rënduan më tej më 27 korrik, pas reshjeve të dendura dhe me intensitet të madh.

Sipas Thaqit, ndikimi i ndryshimeve klimatike po bëhet gjithnjë e më i dukshëm dhe, nëse fermerët nuk marrin ndihmë dhe udhëzime nga shteti, mund të ndryshojë vetë struktura e kulturave që kultivohen në komunë. "Atëherë do të ndryshojë harta e kulturave bujqësore në Rahovec", thotë ai.

Trendi shihet edhe në matjet meteorologjike. Të dhënat nga viti 2016 deri më 2025 në gjashtë stacione, në Ferizaj, Mitrovicë të Jugut, Prishtinë, Junik, Prizren dhe Pejë, tregojnë një rritje mesatare të temperaturës prej 0.55 gradë Celsius. Sipas Institutit Hidrometeorologjik të Kosovës (IHMK), temperatura mesatare vjetore ishte 11.87 gradë Celsius në vitin 2016 dhe 12.42 gradë në vitin 2025. Viti më i ftohtë i dekadës ishte 2016, ndërsa më i ngrohti 2024, me mesatare 13.18 gradë.