OSBE: Gjykatat e Kosovës ecin me reforma, por apeli mbetet nyja ku ngecin rastet

Vonesat në gjykata, veçanërisht në shkallën e apelit, mbeten një nga pengesat kryesore të drejtësisë në Kosovë, edhe pse institucionet kanë bërë hapa të rëndësishëm në trajtimin e rasteve të rënda të krimit të organizuar dhe korrupsionit. Ky është vlerësimi i raportit të dytë të Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE), i publikuar të mërkurën në kuadër të Projektit Rajonal të Monitorimit të Proceseve Gjyqësore.

Dokumenti shqyrton zhvillimet në gjashtë juridiksione të Ballkanit Perëndimor që nga viti 2024. Ai mat sa janë zbatuar rekomandimet e mëparshme dhe tregon fushat ku duhet ndërhyrë për një drejtësi penale më të drejtë dhe më efikase. Për Kosovën, përfundimi është i dyfishtë: reformat janë nisur, por në praktikën gjyqësore ende nuk zbatohen në mënyrë të njëtrajtshme.

Sipas OSBE-së, institucionet e drejtësisë kanë treguar përkushtim më të madh ndaj reformave, përmes planifikimit strategjik, zgjerimit të mjeteve digjitale, trajnimit të specializuar dhe masave për një praktikë gjyqësore më të qëndrueshme. Organizata vlerëson megjithatë se këto përparime ende nuk janë kthyer në rezultate të njëtrajtshme kur bëhet fjalë për rastet komplekse.

Pika më e fortë e raportit është transparenca. Gjatë periudhës së monitorimit, 36 nga 41 aktgjykimet e shqyrtuara u publikuan online, përfshirë të gjitha 20 aktgjykimet e monitoruara të Gjykatës së Apelit. Raporti vëren gjithashtu hapa për përmirësimin e shërbimeve të interpretimit dhe përkthimit, si dhe të komunikimit me publikun.

Pas këtyre shenjave pozitive, OSBE-ja rendit sfida që prekin drejtpërdrejt efikasitetin dhe cilësinë e gjykimeve. Zgjatja e procedurave mbetet problemi kryesor, sidomos në apel. Mungesë konsistence u vu re edhe në hartimin e aktakuzave dhe në arsyetimin e vendimeve gjyqësore, ndërsa vështirësi mbeten në qasjen në shërbimet e interpretimit dhe në materialet e përkthyera të lëndëve.

Një tjetër dobësi lidhet me goditjen e parave të krimit. Sipas raportit, hetimet financiare, konfiskimi i pasurisë dhe dënimet plotësuese ende nuk përdoren sa duhet në rastet e krimit të organizuar dhe korrupsionit.

Kahramon Sanginov, menaxher i projektit për komponentin e Kosovës në kuadër të Projektit Rajonal të Monitorimit të Proceseve Gjyqësore të OSBE-së, theksoi se përparimi duhet të vazhdojë. "Raporti njeh progresin e arritur nga institucionet e drejtësisë dhe ndjekjen e rekomandimeve tona. Hapi i radhës është të ndërtohet tutje mbi këtë progres, në mënyrë që reformat të përmirësojnë vazhdimisht mënyrën se si përgatiten, menaxhohen dhe vendosen rastet komplekse", tha Sanginov.

Në rekomandimet e saj, OSBE-ja kërkon përcaktim më të qartë të përgjegjësive institucionale, më shumë vazhdimësi në zbatimin e reformave dhe investime të qëndrueshme në ekspertizën e specializuar dhe në burimet operative. Raporti nënvizon gjithashtu rëndësinë e garantimit të së drejtës për gjykim të drejtë dhe të ruajtjes së pavarësisë së gjyqësorit.