Ngushtica e Hormuzit e mbyllur, nafta 90 dollarë: alarmi i shefit të IEA-s në Stavanger

Një nga arteriet kryesore të tregtisë botërore të lëndëve të para, Ngushtica e Hormuzit, është e mbyllur. Bota ka mungesë nafte, rezervat e krizës po pakësohen dhe fuqitë e mëdha janë të detyruara të ndërhyjnë për të shpëtuar ekonominë globale. Në këtë sfond nis të hënën në Stavanger panairi i energjisë ONS, ku mblidhen drejtuesit kryesorë të sektorit.

Shefi i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), Fatih Birol, e ka formuluar kërkesën pa mëdyshje: "Mënyra më e rëndësishme për ta përballuar krizën është një rihapje e plotë dhe e pakushtëzuar e Ngushticës së Hormuzit".

Birol e vlerësoi rolin e Norvegjisë në këtë periudhë: "Besimi po bëhet lënda e parë më e rrallë në botën e energjisë. Është e vështirë të mendosh një vend më të besueshëm se Norvegjia, dhe puna ime do të ishte shumë më e lehtë nëse do të kishte më shumë si ata". Njëkohësisht ai paralajmëroi të mos merret siguria si e mirëqenë: "Po shohim një rritje të kërcënimeve ndaj kabllove nënujore dhe infrastrukturës. Norvegjia bën mirë që të jetë në gatishmëri".

Panairi ONS zgjat deri të enjten dhe mbledh mbi 1000 ekspozues e folës nga më shumë se 100 vende. Ndërsa edicioni i vitit 2024 u dominua nga pyetjet për spiunazhin e aktorëve kinezë, ky vit është nën peshën e pasigurive të mëdha për sigurinë globale të energjisë.

Sfondi është i ndërlikuar. Intensiteti i luftës mes Ukrainës dhe Rusisë nuk ka qenë kurrë më i lartë se në muajt e fundit. Në fund të shkurtit të këtij viti, SHBA-ja dhe Izraeli sulmuan Iranin dhe udhëheqësi më i lartë i vendit u vra. Konflikti që nisi atëherë tashmë po mbush gati gjysmë viti.

Si në luftën në Ukrainë, ashtu edhe në Lindjen e Mesme, rafineritë e naftës, tubacionet dhe depot janë kthyer në objektiva të shpeshta. Analisti i lëndëve të para në SEB, Bjarne Schieldrop, shpjegon pse kjo është veçanërisht e rrezikshme: "Është e lehtë të riparosh një tubacion nafte që transporton naftë bruto, por është e vështirë, e shtrenjtë dhe kërkon kohë të gjatë të riparosh një rafineri". Nëse furnizimi ndalet befas, thotë ai, ndalet e gjithë ekonomia. "Nafta është pushtet dhe para, dhe kjo e bën furnizimin me energji një objektiv shumë tërheqës në konflikte", shton analisti.

Që nga shpërthimi i konfliktit me Iranin, tregu i naftës është karakterizuar nga paqëndrueshmëri ekstreme dhe kërcime të paparashikueshme çmimesh. Në pikun e saj, nafta arriti mbi 125 dollarë për fuçi. Aktualisht qëndron rreth 90 dollarë, ndërsa në një situatë normale lëviz mes 60 dhe 70 dollarëve. Paralelisht po rriten edhe çmimet e benzinës dhe naftës për konsum, sepse disponueshmëria e produkteve të gatshme në treg po shtrëngohet.