Kosova në fund të listës: vetëm 7% e fondeve të Planit të Rritjes janë disbursuar

Kosova renditet e fundit mes vendeve që kanë filluar të tërheqin para nga Plani i Rritjes së Bashkimit Evropian: 61.8 milionë euro të disbursuara nga 882.6 milionë euro të alokuara, ose vetëm 7% e shumës që i takon.

Në tërësi, tabloja rajonale nuk është më e mirë. Nga viti 2024 deri në maj 2026 janë disbursuar 673.6 milionë euro nga paketa prej 6 miliardë eurosh, pra 11.2% e Planit të Rritjes, ndërsa rreth 5.33 miliardë euro mbeten të pashpërndara, sipas të dhënave të WeBalkans.eu, platformës së komunikimit të BE-së për Ballkanin Perëndimor. Afati është i ngushtë: të gjitha projektet e mbështetura nga ky instrument duhet të përfundojnë deri në fund të vitit 2027 dhe nuk parashikohet shtyrje.

Plani i Rritjes ndërtohet mbi 4 miliardë euro kredi me kushte të favorshme dhe 2 miliardë euro grante. Ndryshe nga programet klasike të ndihmës, paratë nuk vijnë automatikisht: pagesat lidhen drejtpërdrejt me zbatimin e reformave të përcaktuara në Agjendën e Reformave të secilit vend. Vendet raportojnë dy herë në vit dhe Komisioni Evropian vlerëson më pas nëse objektivat janë përmbushur në mënyrë të kënaqshme.

Në krye të renditjes qëndrojnë Mali i Zi dhe Shqipëria, edhe pse asnjëri nuk e ka kaluar një të katërtën e financimit në dispozicion. Mali i Zi ka marrë 89.3 milionë euro nga 383.5 milionë euro të alokuara, rreth 23.3%. Shqipëria ka marrë 212.8 milionë euro nga 922.1 milionë euro, rreth 23.1%. Maqedonia e Veriut ka tërhequr 142.1 milionë euro nga 750.4 milionë euro, ose 18.9%.

Serbia, që disponon paketën më të madhe financiare në rajon, ka marrë vetëm 167.5 milionë euro nga rreth 1.59 miliardë euro, pra 10.6%. Bosnjë-Hercegovina nuk ka marrë ende asnjë fond në kuadër të këtij instrumenti dhe financimi i planifikuar për të është ulur me 10%, nga 1.085 miliardë euro në 976.6 milionë euro, pasi ishte vendi i fundit në rajon që përfundoi Agjendën e Reformave.

Shifrat kërkojnë edhe një lexim të dytë. Fondet e disbursuara nuk do të thotë domosdoshmërisht se janë shpenzuar, dhe përqindja prej 11.2% i referohet parave të lëvruara nga Bashkimi Evropian, jo investimeve të përfunduara. Në këstin e fundit prej 49 milionë eurosh për Shqipërinë, 22.8 milionë euro u transferuan në buxhetin e shtetit, ndërsa pjesa tjetër u vu në dispozicion për projekte investimi përmes Kornizës së Investimeve për Ballkanin Perëndimor, në varësi të miratimit të procedurave përkatëse.

I njëjti mekanizëm vlen edhe për vendet e tjera. Nga kësti prej 44.2 milionë eurosh për Malin e Zi, 20.6 milionë euro shkuan në buxhetin e shtetit, ndërsa nga kësti prej 65.7 milionë eurosh për Maqedoninë e Veriut, 30.6 milionë euro u paguan drejtpërdrejt në buxhet. Pjesa e mbetur është e destinuar për projekte në transport, energji, digjitalizim dhe kapital njerëzor. Kjo do të thotë se niveli real i zbatimit dhe i përdorimit të parave në projekte konkrete mund të jetë edhe më i ulët se shuma e raportuar si e disbursuar.