Aeroplani i premtimit: sa do t'u kushtonte taksapaguesve operatori ajror kombëtar

Mbi gjysmë miliardi euro. Kaq mund të kushtojë, sipas ish-ministrit të Tregtisë dhe Industrisë, Ismet Mulaj, kompania ajrore me kapital publik që kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka premtuar për mandatin e ri. Qeveria vetë nuk ka dhënë ende asnjë shifër.

Premtimi u dha më 13 shtator në Kuvend, kur Kurti prezantoi programin qeveritar për katër vitet e ardhshme. "Brenda mandatit do të nisim procesin për themelimin e një kompanie ajrore me kapital publik, në partneritet me aktorë të rëndësishëm të industrisë së aviacionit brenda dhe jashtë vendit", tha ai. Kryeministri premtoi njëkohësisht investime në shkollimin, trajnimin dhe certifikimin e specialistëve të aviacionit civil.

Pyetjet themelore mbeten pa përgjigje. Qeveria nuk ka bërë të ditur sa do të kushtojë operatori, kush do ta financojë dhe çfarë shërbimesh do të ofrojë përtej atyre që ekzistojnë tashmë. Radio Evropa e Lirë i kërkoi Qeverisë sqarime për koston, modelin e financimit, partnerët e mundshëm dhe përfitimet e pritshme, por nuk mori përgjigje.

Në mungesë të shifrave zyrtare, Mulaj ofron vlerësimin e vet, i cili nuk mbështetet në ndonjë studim të publikuar. "Ka një kosto shumë të lartë - mbi 500 milionë euro. Por, krejt varet se si e ka menduar Qeveria, a do t’i blejë avionët apo do t’i marrë me qira. Nëse merren me qira, kostoja është më e ulët, rreth 300 deri në 400 milionë euro. Vetëm një avion kushton 50 deri në 80 milionë euro. Kjo është e papërballueshme për buxhetin e vendit", tha ai. Ish-ministri e sheh premtimin më shumë si hap politik sesa ekonomik.

Fatura reale varet nga disa vendime ende të pamarra: madhësia e flotës, blerja apo marrja me qira e avionëve, struktura e pronësisë dhe mënyra e financimit. Përtej avionëve, një operator i ri ka nevojë për personel të kualifikuar, mirëmbajtje teknike, sisteme sigurie, sigurime dhe kapital për të mbuluar shpenzimet e funksionimit.

Ideja nuk është e re në skenën politike kosovare. Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) kishte propozuar në programin për zgjedhjet parlamentare të shkurtit 2025 një kompani me pronësi të përzier publike dhe private, me katër deri në tetë avionë, që do të fluturonte kryesisht drejt vendeve ku jeton diaspora. Investimi fillestar i atij modeli ishte vlerësuar rreth 170 milionë euro: 70 milionë nga Qeveria dhe 100 milionë nga investitorët privatë. Kjo shifër i përket propozimit të LDK-së dhe nuk vlen për projektin e Qeverisë Kurti.

Tregu, në pamje të parë, po rritet. Mbi 4,6 milionë udhëtarë kaluan vitin e kaluar përmes Aeroportit Ndërkombëtar të Prishtinës "Adem Jashari", 13 për qind më shumë se një vit më parë. Sipas Autoritetit të Aviacionit Civil të Kosovës, në vitin 2025 u regjistruan rreth 15 mijë nisje fluturimesh. Bazeli, Cyrihu dhe Dyseldorfi ishin ndër destinacionet më të ngarkuara, kryesisht për shkak të lidhjeve me diasporën.