AdvertisementAd space
AdvertisementAd space
Reklamë
Otava ka caktuar datën e hakmarrjes tregtare: nga 8 shtatori, mallrat amerikane përballen me masa "dollar për dollar", ndërsa ekonomia kanadeze ka humbur tashmë 109 mijë vende pune në dy muajt e parë të vitit 2026.
Data 8 shtator është kthyer në pikën e re të thyerjes mes Uashingtonit dhe Otavës. Kryeministri kanadez, Mark Karni, njoftoi se nga ajo ditë Kanadaja do të përgjigjet "dollar për dollar" ndaj tarifave amerikane prej 50 për qind, me një listë kundërmasash që përfshin çelikun, produktet e qumështit, pajisjet shtëpiake, makineritë bujqësore, celulozën, letrën dhe elektronikën.
Karni i cilësoi tarifat e reja amerikane një "vlerësim të gabuar", duke ia atribuuar dështimin e bisedimeve kërkesave "joekonomike" dhe "të padrejta" të administratës Tramp. I pyetur nga gazetarët nëse bëhet fjalë për një luftë tregtare, ai nuk la vend për interpretime: "Jeni në luftë kur ju sulmojnë. Ne jemi të sulmuar."
Kryeministri kanadez shkoi edhe një hap më tej, duke vlerësuar se tarifat e reja janë projektuar për ta lënduar dhe përçarë Kanadanë, ndërsa Shtëpisë së Bardhë i tha se Shtetet e Bashkuara po e përdorin si armë integrimin ekonomik mes dy vendeve.
Masa amerikane që shkaktoi këtë reagim goditi mallra kanadeze me vlerë rreth 20 miliardë dollarë, nga shkopinjtë e hokejit dhe materialet e ndërtimit deri te pijet e forta dhe tekstili, pasi tri ditë negociatash në Uashington dështuan. Për herë të parë në 80 vjet, administrata amerikane iu referua nenit 338 të Ligjit për Tarifat të vitit 1930, dispozitë që i lejon presidentit të vendosë tarifa kur konstaton se një shtet tjetër diskriminon tregtinë amerikane. Ndryshe nga masat e mëparshme, këto nuk mund të shmangen as me mallra në përputhje me marrëveshjen e tregtisë së lirë CUSMA, pasardhësen e NAFTA-s, e cila deri tani kishte funksionuar si valvul sigurie për eksportuesit kanadezë.
Kriza nuk nisi këtu. Më 20 janar 2025, ditën e inaugurimit, presidenti amerikan Donald Tramp nënshkroi një memorandum me të cilin u kërkoi anëtarëve të kabinetit një vlerësim të "flukseve të paligjshme migratore dhe të drogës" nga Kanadaja, Meksika dhe Kina. Dy javë më vonë, më 1 shkurt, erdhi goditja e parë: tarifa 25 për qind mbi mallrat kanadeze dhe meksikane dhe 10 për qind mbi burimet energjetike, të justifikuara formalisht me shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme për shkak të kontrabandës së fentanilit dhe imigracionit të paligjshëm, ndonëse qarkullimi i fentanilit përmes kufirit kanadez është statistikisht i papërfillshëm në krahasim me atë meksikan. Otava u përgjigj me tarifa mbi mallra me vlerë 30 miliardë dollarë, të cilat brenda tri javësh u zgjeruan në 155 miliardë.
Retorika ishte po aq e ashpër sa politika tregtare. Tramp filloi ta quante publikisht kryeministrin e atëhershëm kanadez, Xhastin Trudo, "guvernator" dhe sugjeroi hapur se Kanadaja duhej të bëhej shteti i 51-të amerikan. Ai kërcënim ndaj sovranitetit, më shumë se vetë tarifat, shkaktoi një valë zemërimi kombëtar në Kanada, e cila luajti rol kyç në kthimin e papritur të Partisë Liberale në pushtet në fillim të vitit 2025, pasi Karni trashëgoi Trudonë.
Gjatë vitit 2025 tarifat u zgjeruan sektor pas sektori: në prill 25 për qind mbi automjetet, në qershor 50 për qind mbi të gjithë çelikun dhe aluminin e importuar, ndërsa në gusht edhe 35 për qind shtesë mbi një sërë produktesh kanadeze. Paralelisht, sistemi i drejtësisë amerikane e kufizoi pjesërisht këtë politikë: gjykatat federale anuluan një pjesë të tarifave më të ashpra, duke vlerësuar si antikushtetuese thirrjen në Ligjin për Kompetencat Ekonomike Emergjente Ndërkombëtare (IEEPA). Në shkurt të këtij viti, Gjykata Supreme e SHBA-së, me vendim 6 me 3, konfirmoi se ai ligj nuk mund të përdoret për masa tarifore kaq të gjera.
Kostoja tashmë matet me shifra. Rreth tri të katërtat e eksportit kanadez tradicionalisht shkojnë në Shtetet e Bashkuara, prandaj goditja është dukshëm më e rëndë për Kanadanë. Në dy muajt e parë të vitit 2026 janë humbur kumulativisht 109.000 vende pune, ndërsa norma e papunësisë gjatë vitit 2025 ishte mesatarisht 6,8 për qind, pasi kishte arritur kulmin prej 7 për qind në tremujorin e tretë. Sektorët e goditur drejtpërdrejt nga tarifat kanë pësuar më shumë: prodhimi i aluminit ra 15,5 për qind, prodhimi i karrocerive dhe rimorkiove 11,6 për qind, ndërsa eksporti i çelikut u zvogëlua 25 për qind.
Një analizë e re, e publikuar menjëherë pas përshkallëzimit të fundit, vlerëson se humbja e qasjes së privilegjuar në treg për rreth 17,7 deri në 20 miliardë dollarë eksport kanadez mund të çojë në humbjen e afro 90.000 vendeve të punës, në një rritje shtesë të papunësisë prej 0,4 pikë përqindjeje dhe në ngadalësim të rritjes së BPB-së me 0,2 deri në 0,3 për qind.
Kryetari i Prishtinës, Përparim Rama, u kërkoi asamblistëve votën për dhënien në shfrytëzim të "Tulltores" për 50 vjet, duke insistuar se toka nuk falet dhe se komuna do të përfitojë mbi 50 milionë euro gjatë kësaj periudhe.
