Panteoni i ri i heronjve ndez krizën Kiev-Varshavë: "Vetëm ukrainasit vendosin"

Një monument që ende nuk ekziston është kthyer në epiqendrën e krizës më të rëndë mes Polonisë dhe Ukrainës. Presidenti ukrainas, Volodimir Zelenski, nënshkroi të shtunën ligjin që themelon një panteon të ri kombëtar për përkujtimin e heronjve historikë të vendit, pak para festimeve të Ditës së Pavarësisë së Ukrainës. Kush do të varroset dhe do të nderohet aty, ende nuk dihet, dhe pikërisht kjo pikëpyetje ka alarmuar Varshavën.

"Panteoni ukrainas patjetër do të themelohet dhe vetëm ukrainasit do të vendosin për vete se kush janë heronjtë tanë", deklaroi Zelenski në një takim me veteranë ushtarakë të shtunën. "Të gjithë heronjtë tanë të vërtetë… që luftuan për Ukrainën, për pavarësinë tonë… meritojnë nderimin e duhur."

Ligji vetëm sa nis procesin. Ndërtimi i vetë panteonit, ku do të rivarrosen eshtrat e atyre që zgjidhen si heronj kombëtarë, do të shoqërohet me krijimin e një organi këshillimor që do të vendosë se cilat figura e marrin këtë nderim.

Konteksti është një krizë diplomatike që nisi në maj, kur Zelenski vendosi t'i vinte një njësie ushtarake emrin e "heronjve të Ushtrisë Kryengritëse Ukrainase (UPA)". Pjesë të UPA-së ishin përgjegjëse për të ashtuquajturat masakra të Vollinisë gjatë Luftës së Dytë Botërore, në të cilat nacionalistët ukrainas vranë rreth 100 mijë civilë polakë, kryesisht gra dhe fëmijë, si pjesë e një operacioni të spastrimit etnik. Polonia e konsideron këtë episod genocid, ndërsa Ukraina e hedh poshtë me forcë këtë cilësim. Për shumë ukrainas, UPA mbetet e nderuar për rolin e saj në luftën për pavarësi nga sundimi sovjetik i mbështetur nga Moska.

Varshava e dënoi vendimin e Zelenskit dhe ia hoqi atij Urdhrin e Shqiponjës së Bardhë, nderimin më të lartë shtetëror polak. Përgjigjja e presidentit ukrainas erdhi në fund të qershorit, me njoftimin se do të kërkonte krijimin e një panteoni të ri kombëtar, sepse "askush nuk do të diktojë se cilët heronj duhet t'i nderojmë". Projektligji u miratua nga parlamenti ukrainas në korrik.

Të dielën, zëvendësministri i Jashtëm polak, Marcin Bosacki, paralajmëroi kundër nderimit të figurave të lidhura me masakrat e Vollinisë. "Çdo komb dhe qeveria e tij ka të drejtë të zgjedhë heronjtë që i sheh të përshtatshëm", theksoi ai në një intervistë për transmetuesin TVP. "Megjithatë, nëse individë përgjegjës për krime masive kundër civilëve, si [Stepan] Bandera ose [Roman] Shuhevyç, përfshihen në panteonin kombëtar të Ukrainës, kjo do t'i përkeqësonte ndjeshëm marrëdhëniet e Ukrainës jo vetëm me Poloninë, por me Evropën në përgjithësi", shtoi Bosacki.

Stepan Bandera ishte udhëheqësi i një fraksioni të Organizatës së Nacionalistëve Ukrainas (OUN-B), e cila themeloi UPA-në, ndërsa Roman Shuhevyç ishte udhëheqës ushtarak i UPA-së. Të dy vazhdojnë të nderohen në Ukrainë, çka shpesh ka nxitur protesta nga Polonia.