Hagë: Aktgjykimi ndaj Thaçit dhe tre të tjerëve mund të bëhet precedent ndërkombëtar

Data 16 shtator 2026 është shënuar si dita kur trupi gjykues në Hagë do të shpallë aktgjykimin ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit. Sipas Mark Ellisit, drejtor i Odës Ndërkombëtare të Avokatëve dhe njohës i çështjeve ligjore, pasojat e atij vendimi mund t'i tejkalojnë fatet juridike të katër të akuzuarve dhe të lënë gjurmë në të drejtën penale ndërkombëtare.

Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Ellis thotë se çështja e parë që gjyqtarët duhet ta zgjidhin është nëse ka ekzistuar fare një ndërmarrje e përbashkët kriminale dhe, në rast pohues, sa i gjerë ka qenë fushëveprimi i saj. Aktakuza pretendon se të katër të akuzuarit ndanin një qëllim të përbashkët kriminal; detyra e trupit gjykues, sipas tij, është të vendosë nëse ky qëllim është vërtetuar përtej dyshimit të arsyeshëm dhe më pas të vlerësojë kontributin e secilit të pandehur veçmas, pasi të katërt kanë pasur funksione të ndryshme.

Boshti i dytë ligjor është përgjegjësia komanduese, e ngritur paralelisht me akuzën për ndërmarrje të përbashkët kriminale. Ellis kujton se ky koncept ekzistonte edhe në Statutin e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë, por thekson se gjyqtarët duhet të shqyrtojnë për secilin të pandehur nëse ka ekzistuar marrëdhënia epror-vartës dhe nëse ai kishte kontroll efektiv. Pastaj vjen testi tjetër, i ndarë nga i pari: nëse të pandehurit dinin ose kishin arsye ta dinin që krimet po kryheshin dhe nuk ndërmorën asgjë për t'i ndalur.

Pikërisht mbi këtë pikë përplasen dy leximet e luftës. Prokuroria pretendon se krimet ishin pjesë e një fushate të koordinuar dhe se të katërt ushtronin një autoritet të përgjithshëm mbi lëvizjen, përfshirë rrjetin e qendrave të ndalimit ku, sipas akuzës, u kryen krimet. Mbrojtja argumenton se Ushtria Çlirimtare e Kosovës ishte e fragmentuar dhe se të akuzuarit nuk kishin kontroll efektiv në terren. Ellis e cilëson këtë si një prej një apo dy çështjeve faktike më vendimtare të aktgjykimit, sepse prek njëkohësisht akuzën për përgjegjësi komanduese dhe teorinë e Prokurorisë për ndërmarrjen e përbashkët kriminale.

Për ekspertin, pesha e vendimit nuk qëndron vetëm në përfundimin, fajësi apo pafajësi, por edhe në mënyrën si do të arsyetohet, si dhe në atë se çfarë do t'i lërë ky arsyetim të kuptuarit të luftës në Kosovë.

Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi, figura të larta të UÇK-së gjatë luftës së viteve 1998 dhe 1999, mbahen në paraburgim në Hagë nga nëntori i vitit 2020, kur u bë publike aktakuza kundër tyre. Ajo përmban gjashtë pika për krime kundër njerëzimit: përndjekje, burgosje, akte të tjera çnjerëzore, torturë, vrasje dhe zhdukje me forcë, si dhe katër pika për krime lufte: arrestim dhe ndalim të paligjshëm ose arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje.

Në dosjen e Prokurorisë, katërshja përshkruhet si pjesë e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale që synonte marrjen dhe ushtrimin e kontrollit përmes frikësimit, keqtrajtimit dhe largimit të kundërshtarëve. Viktimat, sipas aktakuzës, përfshinin serbë, romë dhe shqiptarë që nuk e mbështetnin UÇK-në. Dyshohet se u vranë së paku 102 persona, ndërsa më shumë se 20 mbeten të zhdukur. Prokuroria pretendon gjithashtu se, për shkak të pozitave drejtuese, të akuzuarit mbajnë përgjegjësi edhe për krimet e vartësve të tyre.