Vëzhguesit: Zgjedhjet e 7 qershorit të lira dhe konkurruese, por votimi jashtë vendit kërkon hetim

Zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 7 qershorit u zhvilluan përgjithësisht në përputhje me standardet demokratike për një proces të lirë, konkurrues dhe të drejtë. Ky ishte vlerësimi kryesor i koalicionit të organizatave për vëzhgimin e zgjedhjeve "Demokracia në Veprim" (DnV), i prezantuar të enjten në konferencën "Forcimi i Integritetit Zgjedhor: Gjetjet dhe Rekomandimet nga Zgjedhjet e Parakohshme Parlamentare 2026".

Krahas notave pozitive, vëzhguesit nuk lanë pa përmendur edhe një sërë sfidash: qasjen në vendvotime, kushtet për personat me aftësi të kufizuara, zbatimin jo gjithmonë të njëtrajtshëm të procedurave dhe keqinformimin në mjedisin digjital.

Eugen Cakolli nga Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) tha se, teknikisht, procesi ishte dukshëm më i mirë se ato të mëparshmet, ndërsa Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) e administroi atë "në pjesën më të madhe në mënyrë profesionale". Megjithatë, ai vuri një theks politik: "Teknikisht, këto zgjedhje ishin dukshëm më të mira se ato që lamë pas, por politikisht këto zgjedhje janë dëshmi se vendi po hyn në zgjedhje për shkak të krizave që nuk zgjidhen përmes zgjedhjeve".

Në vlerësimin e përgjithshëm të koalicionit, Cakolli theksoi se nuk u evidentuan probleme që do ta cenonin integritetin e procesit: "Zgjedhjet e 7 qershorit janë zhvilluar përgjithësisht në përputhje me standardet demokratike për zgjedhje të lira, konkurruese dhe të drejta. Administrimi i procesit ishte në përgjithësi profesional dhe DnV-ja nuk ka evidentuar probleme që do ta cenonin integritetin e përgjithshëm të zgjedhjeve".

Pika më e ndjeshme mbeti votimi jashtë vendit. Cakolli e cilësoi këtë proces si më pak të politizuar dhe më të rregullt se herët e tjera, por si një çështje që ende kërkon trajtim institucional. Ai u ndal veçanërisht te publikimet në rrjetet sociale, ku pretendohet se grupe të organizuara votuesish kanë plotësuar një numër të madh fletëvotimesh. Sipas tij, këto raste duhet të trajtohen nga institucionet e hetuesisë, në mënyrë që të sqarohet nëse ka pasur shkelje dhe të garantohet integriteti i votimit jashtë vendit.

Zëvendësambasadori i Zvicrës, Christoph Fuchs, vlerësoi punën e KQZ-së dhe të Panelit Zgjedhor për Ankesa dhe Parashtresa (PZAP), por nuk hezitoi të përmendte problemet e mbetura. "Zgjedhjet e fundit janë zhvilluar në një mjedis të qetë, konkurrues dhe paqësor. KQZ-ja ka administruar shumicën e rasteve në mënyrë profesionale, ndërsa edhe PZAP-i ka treguar profesionalizëm. Këto janë arritje të rëndësishme", tha ai.

Fuchs përmendi vështirësitë në gjetjen e vendvotimeve, mungesën e qasjes së përshtatshme për personat me aftësi të kufizuara, zbatimin jo gjithmonë konsistent të procedurave dhe sfidat në mjedisin digjital informativ. Sipas tij, këto nuk janë vetëm çështje teknike, sepse prekin drejtpërdrejt besimin e qytetarëve në proces: "Qytetarët duhet të besojnë se ligjet zbatohen në mënyrë të barabartë për të gjithë dhe se vota e tyre është e mbrojtur dhe e fshehtë".