ReklamëHapësirë reklame
ReklamëHapësirë reklame
Reklamë
Kievi është i gatshëm të firmosë një marrëveshje të madhe për dronët me Uashingtonin, ndërsa dalin në dritë detaje se si teknologjia dhe pilotët ukrainas ndihmuan në mbrojtjen e bazave amerikane në Lindjen e Mesme.
Kur Irani nisi të godiste instalimet ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme me dronë vetëvrasës Shahed, po atë lloj që Rusia ka përdorur kundër qyteteve ukrainase, përgjigja nuk erdhi vetëm nga arsenalet amerikane. Sipas tre burimeve të njohura me çështjen, të cituara nga rrjeti amerikan CBS News, Kievi dërgoi dronë interceptues dhe pilotë, sepse SHBA-ja dhe vendet e Gjirit në fillim nuk kishin mjete me kosto të përballueshme për t'i rrëzuar ato.
Tani Ukraina është e gatshme të nënshkruajë një marrëveshje historike mbrojtjeje për dronët me Shtetet e Bashkuara. Presidenti ukrainas Volodimir Zelenski është i përgatitur ta firmosë atë në kuadër të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara këtë javë në Nju Jork, por, sipas po këtyre burimeve, akti mund të finalizohet edhe më vonë, kur pala amerikane të jetë gati.
Gjatë vitit të fundit, Departamenti amerikan i Mbrojtjes dhe homologu i tij ukrainas kanë ndërtuar një kornizë që do t'u lejonte ushtrive të dy vendeve të zgjerojnë testimin dhe prodhimin e teknologjisë mbrojtëse ukrainase në territorin amerikan. Burime me njohuri të drejtpërdrejta për marrëveshjen thonë se ajo shkon përtej dhënies së kontratave për disa kompani ukrainase: do të krijonte një kornizë më të gjerë që firmat kryesore të mbrojtjes në Ukrainë të punojnë drejtpërdrejt me partnerët amerikanë dhe me ushtrinë e SHBA-së.
Një episod i papublikuar më parë tregon sa e ndërlikuar është kjo varësi teknologjike. Në mars, ndërsa Irani nisi hakmarrjen ndaj goditjeve të përbashkëta amerikano-izraelite, sekretari i atëhershëm i Ushtrisë amerikane, Dan Driscoll, i telefonoi Eric Schmidt-it, ish-drejtorit ekzekutiv të Google-it dhe themeluesit të kompanisë amerikane të dronëve Perennial Autonomy, aktive në Ukrainë. Kërkesa ishte 13.000 dronë interceptues Merops dhe 10.000 dronë zbulimi e goditjeje Bumblebee për Lindjen e Mesme.
Schmidt pranoi dhe dronët u dërguan te ushtria amerikane brenda pak ditësh. Por, sipas disa burimeve të njohura me dërgesat, kaluan javë para se ata të bëheshin operativë, sepse komponentët ukrainas mbërritën me vonesë. Dronët Merops përdorin fenerë me inteligjencë artificiale të prodhuar nga kompania ukrainase e komunikimeve të mbrojtjes Sine Engineering, si dhe koka luftarake ukrainase që mbajnë lëndën shpërthyese. Edhe integrimi i tyre në radarët e mbrojtjes ajrore amerikane kërkoi ekspertizë ukrainase përpara se të përdoreshin në luftim.
Pikërisht këtu qëndron mësimi që ekspertët e quajnë më të rëndësishëm: përparësia e Ukrainës nuk janë vetëm dronët, por softueri, operatorët dhe ekipet që i përshtatin ata vazhdimisht.
"Ekziston njëfarë keqkuptimi se thjesht e blen teknologjinë dhe disi ajo do të funksionojë. Në të vërtetë, ajo që Perëndimi duhet të fillojë ta kuptojë më mirë është se nuk bëhet fjalë vetëm për ta pasur teknologjinë. Bëhet fjalë për mënyrën si përdoret teknologjia. Dhe këtu njohuritë, aftësitë dhe përvoja e Ukrainës vërtet duhet të transmetohen bashkë me të", i tha CBS News-it Deborah Fairlamb, partnere themeluese e Green Flag Ventures, një firmë amerikane e kapitalit sipërmarrës që investon në teknologjinë e mbrojtjes ukrainase. "Nuk është thjesht sikur të jetë një pushkë që ti vetëm e drejton dhe qëllon."
Fairlamb e zbërthen më tej: "Kaq shumë nga ajo që hyn në përdorimin e dronëve në fushëbetejë, qoftë ofensiv apo mbrojtës, kërkon vërtet një sasi të jashtëzakonshme koordinimi, planifikimi operacional, kuptimi të mjedisit, komunikimi mes operatorëve të dronëve", tha ajo, duke shtuar se "ka një zinxhir të tërë ngjarjesh që ndodhin paralelisht me përdorimin e dronëve dhe që njerëzit po i anashkalojnë, por që është krejtësisht e brendshme për mënyrën si ukrainasit e kuptojnë përdorimin e dronëve".
Shifrat tregojnë distancën mes dy industrive. Zelenski ka thënë se Ukraina synon të prodhojë 10 milionë dronë këtë vit. Për krahasim, Ushtria amerikane bleu rreth 50.000 dronë në vitin 2025, sipas Driscoll-it. Programi amerikan i Dominimit të Dronëve, që synon blerjen e më shumë se 200.000 dronëve deri në vitin 2027, ka ftuar kompanitë amerikane dhe disa të huaja, kryesisht ukrainase, të konkurrojnë për kontratat e ushtrisë së SHBA-së. Fituesja e "gauntlet"-it të parë të programit këtë vit ishte Skyfall, një nga prodhuesit më të mëdhenj ukrainas të dronëve, ndërsa raundin e dytë e fituan Perennial Autonomy dhe prodhuesi amerikan Neros, i pranishëm në terren në Ukrainë.
Në paralel, brenda strukturës amerikane ka pasur lëvizje në drejtim të kundërt. Në gusht, Ushtria e SHBA-së hoqi nga funksioni një batalion dronësh që kishte për detyrë të studionte mësimet e luftës ukrainase me dronë. Dy mbështetësit e spikatur të atij batalioni, gjenerali Randy George, ish-shef i Shtabit të Ushtrisë, dhe gjenerali Christopher Donahue, ish-komandant i Ushtrisë amerikane për Evropën dhe Afrikën, u shkarkuan ose u detyruan të dilnin në pension në fillim të këtij viti.
Ukraina ndërkohë ka nënshkruar marrëveshje mbrojtjeje me Arabinë Saudite, Katarin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, mes vendeve të tjera, marrëveshje që lidhin financimin e huaj me industrinë ukrainase të prodhimit të armatimeve. Pentagoni dhe Shtëpia e Bardhë u kontaktuan për koment mbi përdorimin e teknologjisë ukrainase për mbrojtjen e bazave në Lindjen e Mesme dhe mbi statusin e marrëveshjes, por nuk raportohet ndonjë përgjigje.
Ministria e Mbrojtjes e Serbisë promovoi një dokumentar që lartëson korpusin e Prishtinës, njësinë dy komandantët e së cilës u dënuan në Hagë për krime lufte. Në premierën në Nish ishte i pranishëm edhe njëri prej tyre, Vlladimir Llazareviqi.
