ReklamëHapësirë reklame
ReklamëHapësirë reklame
Reklamë
Për herë të parë, Shtetet e Bashkuara nuk godasin vetëm gjyqtarët apo prokurorët, por vetë Gjykatën Penale Ndërkombëtare, duke ndaluar çdo transaksion me të. Gjykata e quan masën sulm ndaj rendit ligjor ndërkombëtar dhe paralajmëron se "historia do ta gjykojë këtë moment".
Shtetet e Bashkuara kanë vendosur sanksione financiare ndaj Gjykatës Penale Ndërkombëtare (GJPN) si institucion. Është hapi më i ashpër deri tani i administratës së presidentit Donald Trump kundër tribunalit me seli në Hagë. Masat e mëparshme kishin goditur zyrtarët e gjykatës dhe ata që e mbështesin. Këtë herë shënjestër është vetë gjykata.
Vendimin e shpalli të premten sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, në një video të publikuar në rrjetin social X, vetëm pak orë pasi Çmimi Nobel për Paqen iu dha Navi Pillay, juriste nga Afrika e Jugut dhe ish-gjyqtare e GJPN-së. "Do t'i ndalojmë transaksionet me këtë gjykatë të shfrenuar, duke ia prerë burimet dhe duke ia gjymtuar aftësinë për të vepruar kundër nesh. Sepse mesazhi ynë është i qartë: Shtetet e Bashkuara dhe populli amerikan nuk i nënshtrohen juridiksionit të kësaj GJPN-je të rreme", tha Rubio. "Ne nuk kemi nevojë për atë gjykatë dhe nuk e duam."
Rubio e mbylli mesazhin me një paralajmërim të drejtpërdrejtë: "Ose GJPN-ja do t'u japë fund kërcënimeve të saj, ose ne do t'i japim fund GJPN-së."
Administrata Trump e akuzon gjykatën për politizim dhe për shënjestrim të padrejtë të amerikanëve me akuza për krime lufte. Ajo është zotuar për një qasje "të të gjithë qeverisë" me qëllim çmontimin e tribunalit.
Përgjigjja e gjykatës
GJPN-ja reagoi me një deklaratë të ashpër, duke i akuzuar zyrtarët e Trumpit se po përpiqen të pengojnë rrjedhën e drejtësisë. "Është një përpjekje për të penguar rrjedhën e drejtësisë dhe për ta ndaluar Gjykatën të bëjë atë për të cilën u krijua. Është një sulm ndaj sundimit të ligjit dhe ndaj vetë themeleve të rendit ligjor ndërkombëtar", thuhet në deklaratë. Gjykata paralajmëroi se "historia do ta gjykojë këtë moment" dhe u bëri thirrje shteteve të tjera anëtare të sigurojnë që ajo të vazhdojë funksionin e saj.
Zëvendësprokurorja e GJPN-së, Nazhat Shameem Khan, i tha të premten agjencisë Reuters se sanksionet "duhet të dënohen". "Sanksionet synojnë të minojnë sundimin e ligjit në nivel ndërkombëtar dhe punën që po bën një institucion gjyqësor i pavarur", deklaroi ajo. "Puna jonë do të vazhdojë në të gjitha situatat tona, në hetimet tona dhe në ndjekjet tona penale."
Pse Uashingtoni e sheh gjykatën si kundërshtare
Administrata amerikane e justifikon fushatën e saj me dy dosje. E para është hetimi i GJPN-së për abuzimet në Afganistan, i cili mund të prekë personel ushtarak dhe të inteligjencës amerikane. Statusi i tij aktual mbetet i paqartë: disa raportime e përshkruajnë rastin si të mbyllur, të tjera si hetim ende në vazhdim. E dyta janë urdhrat e arrestit që gjykata ka lëshuar për kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu dhe ish-ministrin e Mbrojtjes, Yoav Gallant, për krime lufte të kryera në Gaza.
As Shtetet e Bashkuara, as Izraeli nuk janë palë në Statutin e Romës, traktatin themeltar që përcakton juridiksionin e gjykatës. Megjithatë, GJPN-ja ka mbajtur prej kohësh qëndrimin se abuzimet e kryera nga shtetas amerikanë ose izraelitë në territorin e vendeve anëtare mund të ndiqen penalisht. Deri më sot, gjykata nuk ka kërkuar ndjekjen penale të asnjë shtetasi amerikan.
Një fushatë presioni që zgjerohet
Para masave të së premtes, Uashingtoni kishte sanksionuar gjyqtarë dhe prokurorë të GJPN-së, një raportuese speciale të OKB-së për territoret e pushtuara palestineze dhe organizata palestineze për të drejtat e njeriut që i kanë dhënë prova gjykatës. Disa organizata për të drejtat e njeriut i kanë kundërshtuar ato sanksione në gjykatat federale amerikane, duke argumentuar se kufizimi i bashkëpunimit të shtetasve amerikanë me gjykatën cenon liritë e tyre kushtetuese. Edhe gjyqtarë të sanksionuar të GJPN-së kanë nisur beteja ligjore në SHBA.
Vëzhgues të të drejtave të njeriut paralajmërojnë se presioni amerikan mund të ketë pasoja të gjera për hetimet e gjykatës, sidomos për rrjetin e organizatave lokale dhe të hetuesve në terren mbi të cilët ajo mbështetet për ndërtimin e rasteve.
Uashingtoni u ka bërë thirrje edhe vendeve të tjera të tërhiqen nga gjykata, duke lënë të kuptohet se marrëdhënia e aleatëve me GJPN-në do të merret parasysh kur të vendoset për ndihmën e huaj. Kjo thirrje përputhet me një mosbesim që ekziston edhe brenda radhëve të anëtarëve: disa prej tyre kanë shprehur shqetësim për zbatimin e pabarabartë të së drejtës ndërkombëtare, ku autorët e krimeve nga Jugu Global kanë më shumë gjasa të përballen me drejtësinë. Në korrik, Çadi dhe Venezuela nisën procedurat për t'u tërhequr nga gjykata, duke ndjekur Burkina Fason, Malin dhe Nigerin.
GJPN-ja u themelua në vitin 2002 si tribunal ndërkombëtar për të kërkuar llogari për krime lufte, gjenocid dhe krime kundër njerëzimit.
Invalidët e UÇK-së, familjarët e dëshmorëve dhe të të zhdukurve, si dhe viktimat e dhunës seksuale gjatë luftës që jetojnë jashtë vendit lirohen nga tarifat për dokumente. Vendimi i MPJD-së është në fuqi që nga 14 tetori 2026.
