Trembëdhjetë vjet pas masakrës kimike, Siria kërkon të hyjë në koalicionin kundër armëve kimike

Trembëdhjetë vjet pikërisht pasi një bombardim kimik i atribuar qeverisë së atëhershme siriane la mbi 1.400 të vdekur në periferi të Damaskut, Siria e ka kthyer atë datë në një gjest simbolik: më 21 gusht, autoritetet e reja të Damaskut njoftuan se do të kërkojnë anëtarësimin në Partneritetin ndërkombëtar kundër mosndëshkimit për përdorimin e armëve kimike (Piciac).

Njoftimi u bë në një deklaratë të përbashkët me Francën. Kjo nismë ndërkombëtare, e nisur nga Parisi në janar 2018, bashkon dyzet vende të angazhuara në luftën kundër përdorimit të armëve kimike, të ndaluara nga e drejta ndërkombëtare.

Franca e përshëndeti kandidaturën siriane "si një demonstrim të qartë të angazhimit të Sirisë në favor të forcimit të përgjegjësisë dhe drejtësisë dhe të luftës kundër mosndëshkimit".

Data e zgjedhur nuk është e rastësishme. Më 21 gusht 2013, një sulm kimik në Gutën Lindore, periferi e kryeqytetit Damask, u atribua qeverisë siriane të asaj kohe dhe la mbi 1.400 të vdekur sipas shërbimeve amerikane të inteligjencës. Qeveria e atëhershme mohoi çdo përfshirje. Pamjet e burrave, grave dhe sidomos fëmijëve të pajetë, me shkumë në buzë, tronditën botën e tërë.

Pas atij sulmi, Siria iu bashkua Organizatës për Ndalimin e Armëve Kimike (OPCW), me seli në Hagë, dhe pranoi të zbulonte e të dorëzonte stoqet e saj të produkteve toksike për shkatërrim, nën presionin e Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara. Por qeveria e diktatorit Bashar Al-Asad nuk e deklaroi të plotë stokun e armëve kimike dhe u përpoq të mashtronte inspektorët.

Që nga rrëzimi i Asadit, në fund të vitit 2024, autoritetet e reja të Damaskut, të udhëhequra nga presidenti i tranzicionit, Ahmed Al-Charaa, kanë premtuar bashkëpunim me OPCW-në për shkatërrimin e armëve kimike që ish-presidenti akuzohet disa herë se i ka përdorur gjatë më shumë se trembëdhjetë vjetëve të luftës civile në Siri. Ato u kanë lejuar inspektorëve të organizatës të vendosin një prani të përhershme në vend për të dokumentuar vendet e dyshuara dhe për të marrë në pyetje dëshmitarët e sulmeve të kaluara.

Në korrik, OPCW i rikthiu Sirisë të drejtën e votës, e cila i ishte hequr në vitin 2021. Siria dhe Franca theksuan të premten "rolin kyç" që luan OPCW "në nxjerrjen në dritë të fakteve të lidhura me programin e regjimit të mëparshëm në fushën e armëve kimike, në identifikimin dhe verifikimin e elementeve që kanë mbetur prej tij dhe në shkatërrimin e tyre".

Dy vendet thanë se e mbështesin OPCW-në në veprimet e saj "që synojnë të trajtojnë çështjet e mbetura pezull, gjë që kontribuon në forcimin e regjimit të ndalimit të armëve kimike, në mbrojtjen e parimit të përgjegjësisë dhe në garantimin që krime të tilla të mos kryhen më".