Tenderë mbi 98 milionë euro nën lupë: INPO sheh rreziqe nga kriteret deri te ankesat

Projekte të ngjashme, kritere të ndryshme. Mangësi në dokumentacionin e ofertuesve që dalin në dritë vetëm pasi dikush ankohet. Vlerësime që zgjasin aq sa prekin konkurrencën dhe vetë shërbimet publike. Këto janë disa nga gjetjet e raportit "Integriteti dhe ligjshmëria në ciklin e tenderimit", të publikuar nga organizata Iniciativa për Progres (INPO).

Raporti shqyrton ku dhe si shfaqen rreziqet për integritetin dhe ligjshmërinë gjatë procedurave të prokurimit publik. Sipas INPO-s, janë monitoruar shtatë aktivitete prokurimi që përfunduan me nënshkrimin e kontratave gjatë gjashtëmujorit të parë të vitit 2026. Ato përfshijnë projekte në arsim, shëndetësi, infrastrukturë dhe siguri, me një vlerë të përgjithshme të parashikuar prej mbi 98 milionë eurosh.

Përfundimi kryesor i monitorimit është se rreziqet mund të lindin në disa faza: që në përcaktimin e kritereve të konkurrimit, gjatë vlerësimit dhe verifikimit të ofertave, në kohëzgjatjen e procedurave dhe në mënyrën si menaxhohen pasojat e ankesave dhe rivlerësimeve.

Një nga gjetjet më të spikatura ka të bëjë me mospërputhjet në kriteret e tenderimit edhe mes projekteve me natyrë të ngjashme. Dallimet janë evidentuar në kërkesat për përvojën e stafit, numrin e punëtorëve, licencat, certifikimet dhe kapacitetet teknike. INPO sqaron se dallime të tilla nuk janë në vetvete dëshmi shkeljeje, por duhet të mbështeten në arsyetim të qartë, objektiv dhe proporcional me objektin dhe kompleksitetin e kontratës.

Raporti vë në dukje edhe raste kur çështje të rëndësishme në dokumentacionin e ofertuesve janë zbuluar vetëm pas kërkesave për rishqyrtim ose ankesave në Organin Shqyrtues të Prokurimit. Sipas organizatës, kjo tregon se verifikimi i ofertave duhet të jetë më i plotë që në fazën fillestare dhe se vendimet e autoriteteve kontraktuese duhet të bazohen në kontroll të kujdesshëm dhe në arsyetim të verifikueshëm.

Problemi i tretë është koha. Në disa nga procedurat e monitoruara, faza e vlerësimit është zgjatur ndjeshëm, duke rënduar kohëzgjatjen e përgjithshme dhe, në raste të caktuara, duke ndikuar edhe në konkurrencë dhe në vazhdimësinë e shërbimeve publike. Raporti paralajmëron se mangësitë e fazave të hershme mund të sjellin pasoja më vonë në ciklin e prokurimit.

Gjetjet u prezantuan në një tryezë diskutimi me përfaqësues të institucioneve publike, profesionistë dhe zyrtarë të prokurimit, si dhe aktorë të tjerë të fushës. Aty u pranua se problematikat e përshkruara në raport shfaqen edhe në praktikë dhe kërkojnë trajtim të vazhdueshëm. U theksua veçanërisht nevoja për më shumë llogaridhënie nga autoritetet kontraktuese, për kontrolle më të forta dhe për zbatim më të qëndrueshëm të rregullave në të gjitha fazat.

Për INPO-n, transparenca dhe publikimi i dokumenteve janë të domosdoshme, por jo të mjaftueshme për të garantuar integritetin e prokurimit. Prandaj raporti u rekomandon autoriteteve kontraktuese katër hapa konkretë: të dokumentojnë arsyetimin për kriteret specifike, të verifikojnë plotësisht dokumentacionin para vendimit fillestar, të respektojnë afatet ligjore të vlerësimit dhe t'i qartësojnë kriteret e dosjes së tenderit para se ajo të publikohet.