Rezerva vetëm për pesë ditë: pse çmimi i naftës në Kosovë nuk pritet të bjerë shpejt

Kosova nuk ka asnjë rezervë strategjike apo shtetërore të derivateve, ndërsa kompanitë operojnë me stoqe që mjaftojnë për rreth pesë ditë, në varësi të sezonit edhe deri në dhjetë. Ky është, sipas kryetarit të Shoqatës së Naftëtarëve të Kosovës, Zekim Istogu, nervi më i ndjeshëm i tregut vendor në një moment kur çmimet ndërkombëtare po lëvizin lart.

Istogu, në një deklarim për agjencinë KosovaPress, thotë se çmimi i derivateve në Kosovë nuk pritet të ulet shpejt dhe se nuk përjashtohet mundësia e një rritjeje të mëtejshme në muajt në vijim. Arsyet që ai rendit janë tri: situata gjeopolitike në Lindjen e Mesme, mungesa e rezervave strategjike dhe varësia e plotë nga importi.

Vendi furnizohet 100 për qind nga importi, prandaj çdo lëvizje e çmimit në tregjet ndërkombëtare reflektohet pothuajse automatikisht te pompat. Sipas Istogut, kriza që ka eskaluar javët e fundit nuk duket se po shkon drejt një fundi të shpejtë, ndërsa stoqet në vendet perëndimore, veçanërisht në Azi dhe Evropë, janë në nivelet më të ulëta, me një kërkesë më të madhe sesa prodhimi. Edhe nëse konflikti stabilizohet, vlerëson ai, çmimet nuk do të kthehen në nivelet e janarit ose shkurtit të këtij viti; brenda një viti mund të bjerë me 20 deri në 30 dollarë, por jo aq sa ishin më parë.

Një faktor që mund ta lehtësojë tregun, sipas tij, është marrëveshja mes Shteteve të Bashkuara dhe Venezuelës për shfrytëzimin e rezervave venezueliane të naftës, por efekti i saj nuk pritet pa u stabilizuar më parë gjendja politike në Lindjen e Mesme. Pritja e Istogut është një rënie graduale drejt fundit të vitit dhe deri në janar.

Përmasat e varësisë janë të mëdha: Kosova importon mbi 900 milionë litra naftë dhe benzinë në vit, ose rreth 2 deri në 3 milionë litra në ditë, varësisht nga sezoni. Sipas statistikave doganore që citon Istogu, gjatë muajve të verës, pas fillimit të luftës, importi ka pësuar rënie në disa muaj, ndërkohë që 2024 dhe 2025 kishin shënuar rritje solide, ndërsa për 2026 nuk shihet rritje e importit.

Istogu kërkon ndërhyrje fiskale. Sipas tij, një ulje e pjesshme e akcizës, e cila aktualisht është 36 centë për naftë dhe 38.5 centë për benzinë, do të kishte efekt të drejtpërdrejtë te konsumatorët. Ai argumenton gjithashtu se, meqë TVSH-ja llogaritet në përqindje të vlerës së mallit, shteti ka marrë rreth 7 deri në 8 centë më shumë për litër nga fillimi i luftës e deri sot.

Sa i përket tregtarëve, kreu i shoqatës mirëpret heqjen e vendimit të Ministrisë për përcaktimin e çmimit maksimal të lejuar të shitjes së derivateve dhe thekson se marzha e kompanive, rreth 10 centë për litër, nuk ka ndryshuar ndjeshëm. Ai kujton se nafta dhe benzina janë produkte të standardizuara, me standardin EN 590 për naftën, i cili përmban mbi 10 parametra.