Miliona dronë, një furnizues i vetëm: hetimi francez që vë Kinën në qendër të luftës në Ukrainë

Është një gumëzhimë që dëgjohet kudo përgjatë frontit ukrainas: rrotorët e dronëve FPV, të pilotuar me syze zhytjeje ("first-person view", pamje nga perspektiva e parë), pak sekonda para se të shpërthejnë mbi objektivin. Ky është tingulli i luftës së parë të dronëve. Çdo palë prodhon miliona të tillë në vit. Dhe pikërisht këtu qëndron zbulimi: të dy armiqtë varen nga i njëjti furnizues.

Zyrtarisht, Kina nuk i jep armë as Rusisë, as Ukrainës. Hetimi i gazetës franceze "Le Monde" pretendon të kundërtën: Pekini është prodhuesi kryesor i përbërësve të miliona dronëve të përdorur në konflikt dhe ua dorëzon ata të dyja palëve ndërluftuese, përfshirë ndërmarrje ruse të vendosura nën sanksione, armët e të cilave përdoren në atë që mund të përbëjë krime lufte.

Pekini e mohon. Sipas qëndrimit zyrtar kinez, vendi nuk ka "furnizuar kurrë armë vdekjeprurëse asnjë pale të konfliktit dhe kontrollon rreptësisht [eksportin e] mallrave me përdorim të dyfishtë", pra mallra civile që mund të kenë edhe përdorim ushtarak. Kina e revendikon neutralitetin e saj.

Hetimi, i firmosur nga Alexandre Horn, me montazh nga Adrien Marchais dhe Carole Bertinet dhe motion design nga Adrien Vande Casteele, mbështetet në dëshmi të panjohura më parë, në analizën e pjesëve të dronëve, në regjistrime doganore dhe në dokumente konfidenciale ekskluzive. Sipas tij, prodhues ukrainas dronësh janë vendosur fizikisht në Kinë, ndërsa prodhues kinezë furnizojnë drejtpërdrejt entitete ruse nën sanksione. Dronët FPV të këtyre entiteteve, thuhet në hetim, përdoren kundër objektivave ushtarakë ukrainas, por edhe kundër civilëve, në atë që, sipas një komisioni të Kombeve të Bashkuara, mund të përbëjë krime kundër njerëzimit.

Përmasat e këtij arsenali janë rritur me shpejtësi marramendëse. Në janar 2026, presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky deklaroi se 80 për qind e humbjeve të shkaktuara rusëve vinin nëpërmjet dronëve, duke shtuar se shumica dërrmuese e tyre ishin aparate me origjinë ukrainase. Për një vend që në vitin 2022 pothuajse nuk prodhonte fare dronë, kjo është një kthesë e plotë: sot Ukraina renditet mes prodhuesve më të mëdhenj në botë, bashkë me Rusinë.

Por sipas hetimit, të dy kundërshtarët gjenden njëri pranë tjetrit në të njëjtat fabrika, mijëra kilometra larg frontit. Dy ushtri që qëllojnë mbi njëra-tjetrën varen nga i njëjti zinxhir furnizimi, e kontrolluar nga një fuqi që qëndron në zemër të luftës dhe njëkohësisht e mohon atë.