AdvertisementAd space
AdvertisementAd space
Reklamë
Dhjetëra mijëra qytetarë mbushën qendrën e Zagrebit të shtunën, duke kërkuar largimin e dhjetëra mijëra tonëve mbetjesh të rrezikshme të groposura pranë Gospiqit. Organizatorët i dhanë qeverisë 20 ditë për një plan pastrimi dhe tre muaj për heqjen e plotë të mbetjeve.
Sheshi qendror i Zagrebit u mbush të shtunën me dhjetëra mijëra njerëz të ardhur nga e gjithë Kroacia, në një nga protestat më të mëdha që vendi ka parë prej vitesh. Kërkesa ishte një: largimi i menjëhershëm i mbetjeve të rrezikshme të groposura ilegalisht pranë qytetit të Gospiqit, në rajonin malor të Likës, dhe në disa lokacione të tjera në vend.
Protesta mbante emrin "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" ("Ec për Likën, ec për Kroacinë") dhe u përkrah nga presidenti Zoran Milanoviq, nga një varg personalitetesh publike dhe nga organizata joqeveritare. Në transparentet e mbajtura nga turma, mes flamujve kroatë, lexoheshin mesazhe si "Ekocidi është i barabartë me gjenocid të ngadaltë", "Ndaloni importin e mbetjeve", "Mushkëritë e Kroacisë nuk mund të marrin më frymë", "Ndaloni shkatërrimin e Kroacisë" dhe "Natyra nuk fal".
Organizatorët i parashtruan qeverisë tri kërkesa konkrete: një plan të qartë pastrimi brenda 20 ditëve, largimin e mbetjeve brenda tre muajsh dhe përgjegjësit para drejtësisë.
Në qendër të skandalit është një lokacion i braktisur industrial jashtë Gospiqit. Autoritetet kroate zbuluan vitin e kaluar mes 34.000 dhe 37.000 tonësh mbetjesh, pjesa më e madhe e të cilave, sipas raportimeve, ishte importuar nga Italia gjatë viteve 2023 dhe 2024. Bëhet fjalë për mbi 30 mijë tonë mbetje, përfshirë material mjekësor dhe industrial, të sjella nga vende të tjera të Bashkimit Evropian që nga viti 2023.
Më 13 shkurt 2025, prokurorët kroatë arrestuan 13 persona në lidhje me deponinë ilegale në Gospiq, me mbështetjen e Europolit, agjencisë së zbatimit të ligjit të Bashkimit Evropian. Sipas Europolit, të dyshuarit me gjasë kishin falsifikuar dokumente si fletëngarkesat, duke paraqitur rrejshëm mbetjet plastike si të përshtatshme për riciklim, me qëllim shmangien e rregullave mjedisore kroate. Fitimi i tyre nga skema arriti së paku katër milionë euro, përkatësisht mbi katër milionë dollarë sipas hetuesve, para se skema të zbulohej. Hetimet vazhdojnë që nga ajo kohë, ndërsa prokuroria heton edhe një kompani kroate të akuzuar për groposje mbetjesh toksike në disa lokacione përtej Gospiqit. Askush nuk është shpallur fajtor nga gjykata.
Kryeministri konservator Andrej Plenkoviq vizitoi Gospiqin të mërkurën dhe deklaroi se qeveria kishte përzgjedhur kontraktorin për fazën e parë të pastrimit, që përfshin heqjen e mbetjeve nga lokacioni. Në fillim të muajit ai kishte premtuar se lokacioni do të mbulohej deri në mesin e tetorit dhe se më pas do të fillonte largimi i mbetjeve. Grupet mjedisore thonë se përparimi ka qenë i vogël.
Vjekoslav Bushiq, udhëheqës i nismës qytetare "Gospić je naš dom" ("Gospiqi është shtëpia jonë"), që organizoi marshimin, tha se qytetarët kishin raportuar aktivitete të dyshimta ilegale që nga viti 2023. "Rezultati deri më sot: nga Gospiqi nuk është larguar asnjë kilogram mbetjesh të rrezikshme", deklaroi ai. Para turmës, Bushiq argumentoi se dështimi shkon përtej ndonjë zyrtari të vetëm, duke pyetur kush i ndërtoi institucionet dhe kush i emëroi njerëzit që lejuan që ndotja të vazhdonte me vite.
Mosbesimi ndaj shpjegimeve zyrtare ishte i dukshëm te shumë protestues. Ivan Ritinger, një prej demonstruesve, tha se autoritetet "flasin për të sikur të ishte fjala për një tragjedi, sikur të kishte ndodhur nga hiçi", duke këmbëngulur se "dikush ka fituar prej saj dhe dikush ka qenë i paguar të shikojë nga ana tjetër". "Kjo ishte e planifikuar", tha ai. "Ky nuk është tragjedi. Ky është krim."
Katarina Kenda, e cila erdhi në protestë me tre fëmijët e saj, tha: "Dua një Kroaci të bukur, të pastër dhe të shëndetshme për fëmijët e mi, ku ata të mund të pinë ujë nga çdo rubinet në vend." Ajo shtoi: "Ky është një incident shumë serioz dhe duhet ndalur tani, para se e gjithë Kroacia të përfundojë e mbuluar me mbetje."
Verica Jurnjak, e cila udhëtoi nga Gospiqi për në Zagreb, ishte më e prerë: "Jemi të pakënaqur me reagimin e qeverisë. Lokacioni duhej të ishte pastruar shumë kohë më parë." Sipas saj, "është turp që askujt nuk i intereson për fëmijët tanë dhe të ardhmen e tyre".
Në marsh mori pjesë edhe aktori kroat Rade Sherbexhija, i njohur ndërkombëtarisht për role në filma holivudianë si "Snatch" dhe "Mission: Impossible 2". "Jam këtu sepse duhet të jem. Është detyra jonë të dalim në mbrojtje të vendit tonë", tha ai, duke shtuar: "Kjo që ka ndodhur është turp dhe dikush duhet të përgjigjet."
Protesta tërhoqi ligjvënës nga i gjithë spektri politik, përfshirë Partinë Socialdemokrate të qendrës së majtë dhe Most, një parti më e vogël antikorrupsion, emri i së cilës do të thotë "urë", shenjë se zemërimi ka kaluar kufijtë e një kampi të vetëm politik.
Në qendër të mosbesimit qëndron një kontradiktë e hapur mbi ndotjen. Zyrtarët kroatë kanë thënë se testet e shumta të tokës dhe të ujit rreth Gospiqit kanë dalë negative për ndotje. Një vlerësim i publikuar muajin e kaluar nga agjencia kroate kundër korrupsionit gjeti nivele të ngritura metalesh në tokë dhe zbuloi kimikate PFAS, të njohura si "forever chemicals" për shkak të qëndrueshmërisë së tyre afatgjatë, në ujërat nëntokësore aty pranë.
Ekspertët mjedisorë thonë se dëmi deri tani ka mbetur lokal, por paralajmërojnë se terreni karstik i rajonit, toka e depërtueshme dhe lumenjtë mund ta bartin ndotjen drejt Detit Adriatik, bregdet nga i cili varet turizmi i vendit.
Plenkoviq i ka hedhur poshtë kritikat si përpjekje të kundërshtarëve politikë për të shfrytëzuar skandalin dhe i ka akuzuar ata për nxitje paniku me qëllim përfitimi politik.
Një autobus turistik holandez me 45 pasagjerë u përplas me barrierën mbrojtëse në rrugën Zernez-Susch, doli nga rruga dhe përfundoi i përmbysur. Policia Kantonale e Graubündenit e ka cilësuar rastin si vetaksident, ndërsa shkaqet mbeten në hetim.
