Ndryshime në ligjin e Specialeve: presidenti i Kosovës fiton të drejtën e faljes

Kuvendi i Kosovës votoi të martën ndryshimet në ligjin për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar, gjykatën me seli në Hagë që shqyrton krimet e luftës. Me ndryshimet e reja, kompetencat e gjykatës ngushtohen, dënimi maksimal shkurtohet dhe hapet rruga që të dënuarit të falen.

Ndryshimet prekin disa shtylla të funksionimit të gjykatës. Juridiksioni i saj kufizohet si në llojin e çështjeve, ashtu edhe në periudhën kohore që mbulon. Të dënuarit do t'i vuanin dënimet në burgjet e Kosovës, ndërsa presidenti i Kosovës do të kishte mundësinë ligjore të falë një person të dënuar nga kjo gjykatë.

Iniciativa erdhi nga Partia Demokratike e Kosovës. Ajo i propozoi ndryshimet pasi Dhomat e Specializuara, më 16 shtator, dënuan katër ish-drejtues të UÇK-së me gjithsej 81 vjet burg për krime lufte.

Ligji që tani ndryshohet u miratua në gusht të vitit 2015. Po atë muaj, Kuvendi miratoi edhe nenin 162 të Kushtetutës. Dhomat dhe Zyra e Prokurorit u themeluan mbi bazën e këtij ligji, të amendamentit kushtetues dhe të një marrëveshjeje ndërkombëtare të ratifikuar nga Kuvendi i Kosovës.

Rrënjët e gjykatës shkojnë te raporti i Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, i datës 7 janar 2011, për trajtim çnjerëzor dhe trafikim të paligjshëm të organeve njerëzore në Kosovë dhe në veri të Shqipërisë. Në atë raport, raportuesi i posaçëm i atëhershëm i Këshillit të Evropës akuzoi drejtues të UÇK-së për përfshirje në trafikimin e organeve njerëzore.

Në shtator të vitit 2011, Bashkimi Evropian vendosi të ngrinte Ekipin Special Hetimor (SITF), me detyrë të zhvillonte një hetim penal të pavarur për pretendimet e raportit dhe për vepra të tjera të mundshme të lidhura me to. Në verën e vitit 2014, ky ekip deklaroi se provat e mbledhura gjatë hetimit mjaftonin për ngritjen e një aktakuze. Për t'i gjykuar ato çështje duhej një institucion i posaçëm që të zhvillonte procese gjyqësore sipas ligjit.

Autoritetet e atëhershme në Prishtinë ranë dakord me Bashkimin Evropian për mënyrën e trajtimit të këtyre pretendimeve. Gjatë vitit 2014 u shkëmbyen letra mes presidentes së atëhershme të Kosovës dhe Përfaqësueses së Lartë të Bashkimit Evropian për Punë të Jashtme dhe Siguri, para se Kuvendi të miratonte ligjin një vit më vonë.

Sipas akteve themeluese, Dhomat e Specializuara kanë juridiksion mbi krimet kundër njerëzimit, krimet e luftës dhe vepra të tjera penale të nisura ose të kryera në Kosovë nga 1 janari 1998 deri më 31 dhjetor 2000, të gjitha të lidhura me pretendimet e raportit të Këshillit të Evropës.

Gjykata ka personel ndërkombëtar, përfshirë gjyqtarët, prokurorin e specializuar dhe sekretarin. Puna e saj financohet nga Bashkimi Evropian, së bashku me pesë vende kontribuuese: Kanadanë, Norvegjinë, Zvicrën, Turqinë dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Gjyqtarët emërohen nga shefi i Misionit EULEX, me rekomandim të një Komisioni të pavarur Përzgjedhës, në të cilin bëjnë pjesë dy gjyqtarë ndërkombëtarë dhe një zyrtar i emëruar ndërkombëtarisht.