Kush do t'i zotërojë pronat publike? Drafti që i frikëson komunat e Kosovës

Shkollat, qendrat mjekësore, palestrat, tokat, malet dhe ndërtesat komunale mund të mos jenë më pronë e komunave. Një draft fillestar i ndryshimeve në Ligjin për Pronën Publike parashikon që Republika e Kosovës të bëhet titullarja e vetme e së drejtës së pronësisë mbi pronën publike, ndërsa komunat, institucionet qendrore, kryeqyteti dhe ndërmarrjet publike do të ruanin vetëm të drejtat e shfrytëzimit, menaxhimit dhe administrimit.

Ndryshimi prek zemrën e ligjit. Deri tani, korniza aktuale — e miratuar në Kuvendin e Kosovës në vitin 2023 — njeh mundësinë që prona publike të regjistrohet edhe në emër të njësive të vetëqeverisjes lokale, pra edhe institucionet qendrore edhe komunat mund të jenë bartëse të së drejtës së pronësisë. Projektligji i ri e trajton pronën publike si pronë të Republikës së Kosovës, çka do të thotë se komunat nuk do të ishin më pronare të pasurisë që zotërojnë sot, por thjesht administruese të saj.

Draftin po e trajton Ministria e Drejtësisë, e cila ka konfirmuar se ka themeluar një grup punues për hartimin e projektligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Pronën Publike. Ministria nuk ka dhënë shpjegime për arsyet e ndryshimit dhe nuk e ka bërë publik draftin.

Ndryshimet nuk ndalen te pronësia. Sipas draftit, preket edhe mënyra e bartjes së pronësisë, dhënia me qira, shfrytëzimi dhe këmbimi i pronave. Njësia për Administrimin e Pronës Publike, që sot funksionon në kuadër të Zyrës së Kryeministrit, do të zëvendësohej me një Zyrë për Pronën Publike, përgjegjëse ndër të tjera për regjistrin e pronave publike.

Reagimi i komunave ka qenë i ashpër. Asociacioni i Komunave të Kosovës e sheh ndryshimin si tendencë për centralizimin e pronës publike. Kryetari i tij, Sazan Ibrahimi, thotë se të gjithë kryetarët e komunave e kanë kundërshtuar në mënyrë unanime çdo përpjekje që komunave t'u hiqet pronësia. "Kjo qasje cenon autonominë lokale", shprehet Ibrahimi, duke shtuar se ndryshimet, sipas tij, bien ndesh edhe me Ligjin për Vetëqeverisjen Lokale.

Më i drejtpërdrejtë është kryetari i Komunës së Prizrenit, Shaqir Totaj, i cili paralajmëron pasoja për zhvillimin ekonomik lokal. "Kjo do t'i zhvishte komunat nga çdo kompetencë dhe e drejtë e tyre", thotë Totaj. Ai ngre pyetjen për vetë kuptimin e institucionit lokal: "Nëse nuk ka prona, pse duhet të ekzistojë komuna? Nuk do të mund të krijoheshin as të hyra vetjake." Sipas tij, toka komunale është një nga instrumentet kryesore për zonat ekonomike, investimet dhe hapjen e vendeve të reja të punës. "Nëse do të dëshironim t'i jepnim një investitori tokë me qira, ne nuk do të mundeshim më të vendosnim si pronarë, do të duhej Qeveria të vendoste. Me këtë ligj do të prekej zhvillimi ekonomik", thotë ai.

Vërejtjet mbështeten edhe nga analisti i politikave në Institutin për Studime të Avancuara — GAP në Prishtinë, Bekim Salihu, i cili kujton se komunat kanë kompetenca vetjake të garantuara me ligjet përkatëse dhe me Kushtetutën e Kosovës, ku njëra ndër to lidhet me menaxhimin e pronës. Ligji për Vetëqeverisjen Lokale u njeh komunave të drejtën të posedojnë e të menaxhojnë pasuri të luajtshme dhe të paluajtshme, si dhe t'i shesin e t'i japin me qira ato.