Kosova drejt «anarkisë kushtetuese»? IKD paralajmëron vakum pas mandatit të Haxhiut

Kosova rrezikon të mbetet pa kre shteti dhe pa askënd që ta zëvendësojë ligjërisht, nëse partitë nuk bien dakord për presidentin para se të skadojë mandati gjashtëmujor i ushtrueses së detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu. Paralajmërimi vjen nga Naim Jakaj, hulumtues i lartë në Institutin e Kosovës për Drejtësi (IKD), i cili e përshkruan skenarin si një situatë të paprecedentë kushtetuese.

Ora institucionale tashmë po numëron. Më 23 shtator, Gjykata Kushtetuese konstatoi se afati 60-ditor për zgjedhjen e Presidentit ka nisur më 8 gusht 2026 dhe përfundon më 6 tetor 2026. Jakaj, nga ana e tij, e vendos kufirin te 4 tetori, data pas së cilës, sipas tij, vendi mbetet pa president.

"Pasi që t’i mbarojë zonjës Haxhiu mandati prej 6 muajve, kur ajo e ka marrë detyrën para 6 muajve, vendi do të mbetet pa presidente, në kuptimin pa ushtrues të detyrës të presidentes dhe kështu do të hyjmë në një situatë, në një anarki kushtetuese, në një situatë që s’e kemi shkelë, por në një situatë e cila nuk është e favorshme për Republikën e Kosovës", tha Jakaj në një intervistë për Ekonomia Online.

Për hulumtuesin e IKD-së, ngërçi nuk është rastësi. Ai thotë se që nga certifikimi i rezultateve zgjedhore dhe konstituimi i Kuvendit, partitë politike, veçanërisht Lëvizja Vetëvendosje, kanë pasur kohë të mjaftueshme për të arritur marrëveshje për një president konsensual, por nuk e kanë bërë. Bisedimet e deritanishme ai i cilëson ashpër: "Ajo çka është bërë, është dukur më shumë fiskultura politike, të cilat e kanë prodhuar këtë situatë". Sipas tij, nëse vazhdon i njëjti ritëm, rruga të çon drejt zgjedhjeve.

Jakaj ia kthen përgjegjësinë kryesisht Vetëvendosjes, si subjekti që aktualisht udhëheq institucionet. Sipas tij, partia në pushtet duhet t’i ftojë të gjitha partitë politike në diskutime dhe të ulet me PDK-në për një marrëveshje. Ai vë në pah kontrastin me vullnetin që, sipas tij, shfaqet për pako të tjera legjislative, si projektligji për Byronë, gjashtë projektligjet që lidhen me deklaratën e zotimeve, dy projektligje të tjera të lidhura me planin e rritjes dhe projektligji për ndarjet buxhetore. "Si ka mundësi që Qeveria e Kosovës nuk gjen një kohë të përshtatshme ta analizojë këtë projektligj dhe të ulet me PDK-në për ta arritur një marrëveshje për presidentin?", pyet ai.

Pasojat e mosmarrëveshjes, sipas Jakajt, do të ndiheshin menjëherë në zinxhirin institucional. Pa president, thotë ai, "nuk do të dihet kush do ta shpallë datën e zgjedhjeve, kush do t’i thërrasë partitë politike në konsultim, kush do ta shpërndajë Kuvendin me nënshkruar dekretin për shpërndarje dhe kush pastaj do ta thërrasë seancën konstitutive edhe në rast se mbahen zgjedhjet".

Një zgjidhje e mundshme që partitë mund ta shqyrtojnë, lejimi i Haxhiut të vazhdojë si ushtruese e detyrës përtej afatit, sipas Jakajt nuk qëndron: "kjo është kundërkushtetuese". Ai nuk e përjashton që Gjykata Kushtetuese të gjejë një rrugëdalje interpretative, por e sheh këtë si të rrezikshme. "Gjykata Kushtetuese mund të ndërrojë standardin, mund të ndërrojë dispozitën kushtetuese siç ka bërë në 2-3 herët e kaluara. Por një gjë e tillë do të ishte jashtë kushtetutshmërisë, jashtë ligjshmërisë, do të ishte në kundërshtim me standardet ndërkombëtare, do të ishte në kundërshtim edhe me parimet e sundimit të ligjit", deklaroi ai.