IPDV numëron 1,375 gjetje në procesin e Speciales dhe kërkon shqyrtim juridik

Jo më pak se 1,375 gjetje të klasifikuara, të renditura një e nga një në një Regjistër Procedural. Ky është thelbi i Vlerësimit Institucional Transatlantik që Instituti për Mbrojtjen e Vlerave Demokratike (IPDV) ka publikuar për procesin gjyqësor para Dhomave të Specializuara të Kosovës, gjykata që ka selinë në Hagë.

Instituti vetë paralajmëron kundër leximit të thjeshtuar të kësaj shifre. Sipas IPDV-së, 1,375 nuk do të thotë 1,375 shkelje të konstatuara nga gjykata. Në regjistër janë përfshirë shkelje ose gabime të konstatuara, mangësi të pranuara apo të korrigjuara, problematika procedurale të dokumentuara, pretendime dhe kundërshtime të palëve, masa korrigjuese, çështje të provave dhe të pranueshmërisë, por edhe raste të shqyrtuara nga gjykata ku nuk është gjetur asnjë shkelje.

Ndarja e brendshme e regjistrit tregon ku përqendrohen shqetësimet. Grupi më i madh, me 311 çështje, lidhet me provat dhe pranueshmërinë e tyre. Pasojnë 254 shqetësime procedurale të dokumentuara, 228 pretendime dhe kundërshtime procedurale të paraqitura nga Mbrojtja dhe 206 çështje të tjera procedurale. Regjistri evidenton gjithashtu 67 vendime për mbrojtjen e të drejtave dhe proporcionalitetin, 57 vlerësime analitike për ndikimin e mundshëm, 20 shqyrtime gjyqësore për paraburgimin ose lirimin, si dhe urdhra të ndryshëm për administrimin e çështjes. Këto çështje trajtohen në Kapitullin 8 të vlerësimit.

IPDV liston edhe problemet që, sipas tij, meritojnë vëmendje të veçantë: zbulimin apo dorëzimin me vonesë të materialeve, mangësitë në njoftim, kufizimet në ballafaqim, përdorimin e deklaratave të mëparshme ose të provave të patestuara, besueshmërinë dhe prejardhjen e materialeve, si dhe garancitë procedurale.

Kërkesa e Institutit është që këto çështje t'i nënshtrohen kontrollit juridik nga organet kompetente dhe, aty ku ka vend, të shqyrtohet efekti i tyre kumulativ. Sipas vlerësimit, pyetja që duhet të marrë përgjigje është nëse efekti i kombinuar i këtyre çështjeve mund të ketë ndikuar materialisht në drejtësinë e procesit ose në qëndrueshmërinë e gjetjeve të aktgjykimit.

Një pjesë e veçantë e dokumentit ndalet te marrëdhënia mes përgjegjësisë penale individuale të të akuzuarve dhe atribuimit më të gjerë ndaj Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). IPDV argumenton se përgjegjësia penale duhet të mbetet individuale dhe të mbështetet në prova për veprimin, kontributin, dijeninë dhe elementin mendor të secilit person. Pozita drejtuese, autoriteti apo përkatësia në UÇK, sipas Institutit, mund të kenë rëndësi provuese, por nuk mund ta zëvendësojnë provën individuale.

Pikërisht këtu IPDV thotë se identifikon një "kontradiktë potencialisht substanciale". Nga njëra anë, UÇK-ja formalisht nuk është objekt i përgjegjësisë penale. Nga ana tjetër, sipas Institutit, një pjesë e arkitekturës mbi të cilën është ndërtuar përgjegjësia e katër të akuzuarve lidhet me pozitat e tyre brenda UÇK-së dhe me "qëllimin e përbashkët kriminal" të konstatuar nga Trupi Gjykues. IPDV paralajmëron se kjo hap rrezikun që interpretimi të zgjerohet drejt karakterizimit të vetë UÇK-së, të luftës në Kosovë dhe të rolit të demokracive perëndimore gjatë asaj lufte.