Dy fotografi të Thaçit: foltorja e 17 shkurtit dhe salla e gjyqit në Hagë

Në foltoren e Kuvendit të Kosovës, më 17 shkurt 2008, një burrë 40-vjeçar lexoi fjalinë që do ta shënonte vendin e tij në historinë e shtetit më të ri të Evropës. "Ne, udhëheqësit e popullit tonë, të zgjedhur në mënyrë demokratike, nëpërmjet kësaj deklarate, shpallim Kosovën shtet të pavarur dhe demokratik", tha Hashim Thaçi, atëherë kryeministër i Kosovës dhe ish-udhëheqës politik i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Fotografia e tij e asaj dite u bë një nga imazhet përcaktuese të shpalljes së pavarësisë.

Tetëmbëdhjetë vjet më vonë, më 16 shtator 2026, i njëjti njeri qëndroi në një sallë gjyqi në Hagë dhe dëgjoi një trup gjykues të Dhomave të Specializuara të Kosovës ta shpallte fajtor për krime lufte. "Trupi gjykues ju dënon me një dënim të njësuar prej 25 vjetësh burgim", u tha në aktgjykim.

Me të njëjtin verdikt u dënuan edhe bashkëluftëtarët e tij: Jakup Krasniqi me 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 vjet dhe Rexhep Selimi me 13 vjet. Gjithsej katër individë u shpallën fajtorë për krime lufte.

Pyetja që ka ndjekur aktgjykimin është nëse ai prek vetë shtetësinë e Kosovës. Mark Ellis, drejtor i Odës Ndërkombëtare të Avokatëve, thotë se juridikisht bëhet fjalë për dy çështje krejtësisht të ndara: detyra e Dhomave të Specializuara ishte të përcaktonin përgjegjësinë penale të katër individëve, jo të gjykonin shtetin që u krijua më vonë. "Ata i shpallën këta katër individë fajtorë për krime lufte dhe për përgjegjësinë e tyre individuale. Kjo është ajo që përcakton ligji. Nuk do të duhej të kishte ndonjë ndikim tjetër mbi shtetin", thotë Ellis për Radion Evropa e Lirë.

Për vetë pavarësinë, përgjigjja juridike ishte dhënë vite më parë. Në vitin 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë konstatoi se Deklarata e 17 shkurtit nuk e shkeli të drejtën ndërkombëtare.

Edhe në Dhomat e Specializuara vija u tërhoq qartë: synimi për pavarësinë e Kosovës nuk ishte objekt i përgjegjësisë penale. Aktgjykimi trajtoi krimet e kryera ndaj personave të perceptuar si kundërshtarë të UÇK-së.

Mbetet ajo që juristët e quajnë dallim mes sallës së gjyqit dhe arenës politike. Juridikisht, aktgjykimi ndaj Thaçit nuk prek pavarësinë e Kosovës. Politikisht, ekspertët paralajmërojnë se ai mund të përdoret për të sfiduar narrativën e shtetësisë së saj. Dy imazhet, foltorja e vitit 2008 dhe salla e gjyqit e vitit 2026, tashmë do të ekzistojnë krah njëri-tjetrit në mënyrën se si do të kujtohet Thaçi dhe historia e re e Kosovës.