Brukseli dhe Uashingtoni i tërheqin vërejtjen Beogradit: shmangni kërcënimet për Ibrin

Mesazhi nga Brukseli dhe Uashingtoni ishte i drejtpërdrejtë: kërcënimet për të prekur rrjedhën e lumit Ibër nuk çojnë askund. Bashkimi Evropian dhe Departamenti amerikan i Shtetit reaguan pas idesë së hedhur nga Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, se autoritetet serbe po shqyrtojnë me ekspertë mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së këtij lumi që furnizon Kosovën me ujë.

Një zëdhënës i Komisionit Evropian, që u përgjigj më 11 gusht, tha se rruga e vetme mbetet dialogu. "Përparimi në normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë mund të arrihet vetëm përmes dialogut", deklaroi ai. Sipas Komisionit Evropian, "deklaratat, përfshirë ato për ndryshime të mundshme të rrjedhës së lumit, dhe veprimet që nuk e mbështesin këtë synim duhet të shmangen".

Brukseli e lidhi çështjen edhe me perspektivën evropiane të Serbisë, duke rikujtuar se përparimi në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës është parakusht që të dyja palët të avancojnë në rrugën e tyre evropiane.

Komisioni Evropian komentoi po ashtu rrënimet e fundit në zonën e Liqenit të Gazivodës/Ujmanit, të cilat Vuçiq i kishte lidhur me kërcënimin për Ibrin. "Sa i përket situatës në liqenin e Gazivodës/Ujmanit, ne tashmë kemi shprehur shqetësimet tona lidhur me rrënimet e fundit", thuhet në përgjigje. Sipas Komisionit, çdo masë zbatuese me pasoja të pakthyeshme duhet të respektojë procesin e rregullt ligjor: "Personave të prekur duhet t'u jepet mundësi efektive për të kërkuar mbrojtje ligjore dhe, kur është e zbatueshme, mbrojtje të përkohshme gjyqësore para se masa të zbatohet."

Edhe Departamenti amerikan i Shtetit u shpreh për çështjen, duke theksuar se paqja dhe stabiliteti në Ballkanin Perëndimor janë prioritete të Shteteve të Bashkuara. "Normalizimi i marrëdhënieve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës është pjesë e domosdoshme e këtij procesi", tha një zëdhënës i tij.

Presidenti serb kishte deklaruar më 9 gusht se ideja e ndryshimit të rrjedhës së Ibrit po shqyrtohej me ekspertë, duke e lidhur atë me rrënimin e shtëpive dhe vilave të serbëve pranë Liqenit të Ujmanit, në veri të Kosovës. Deklarata e tij nxiti reagime të ashpra nga zyrtarët në Kosovë dhe u pasua nga një përplasje publike ndërmjet zyrtarëve të Shqipërisë dhe Serbisë.

Pesha e çështjes qëndron te gjeografia dhe te varësia. Lumi Ibër, rreth 270 kilometra i gjatë, buron në Mal të Zi, kalon nëpër Serbi dhe hyn në Kosovë, ku furnizon liqenin artificial të Ujmanit. Rreth dy të tretat e këtij liqeni ndodhen në territorin e Kosovës. Uji nga sistemi i Ujmanit dhe Ibër-Lepencit furnizon shtatë komuna, përdoret për ujitje dhe për ftohjen e termocentraleve në Obiliq.

Ekspertët që kanë folur më herët për Radion Evropa e Lirë kanë vlerësuar se devijimi i rrjedhës së Ibrit është teknikisht i mundshëm, por jashtëzakonisht i kushtueshëm, dhe se do të binte ndesh me parimet e së drejtës ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare nëse i shkakton dëme Kosovës. Serbia është nënshkruese e Konventës së Kombeve të Bashkuara të vitit 1997 për përdorimin e rrjedhave ujore ndërkombëtare, e cila përcakton parimin e shfrytëzimit të drejtë të ujërave ndërkufitare dhe detyrimin për të mos u shkaktuar dëme shteteve të tjera. Kosova nuk është palë në këtë konventë, pasi nuk është anëtare e Kombeve të Bashkuara.