ReklamëHapësirë reklame
ReklamëHapësirë reklame
Reklamë
Anëtarët e ardhshëm të Bashkimit Evropian mund të mbeten nën lupë për sundimin e ligjit deri në 15 vjet pasi të hyjnë në bllok. Komisioni Evropian propozon që të drejtat e një vendi që rrëshqet pas, përfshirë votën, të pezullohen pa pasur nevojë për unanimitet.
Hyrja në Bashkimin Evropian nuk do të jetë më vija e finishit. Sipas strategjisë së re të Komisionit Evropian për zgjerimin, të prezantuar më 6 tetor, vendet që do të anëtarësohen në të ardhmen do të mbeten nën mbikëqyrje të shtuar për sundimin e ligjit deri në 15 vjet pas anëtarësimit.
Pas propozimit qëndron një frikë e qartë: blloku nuk dëshiron një tjetër Viktor Orban. Komisionarja për zgjerimin e BE-së, Marta Kos, e ka përshkruar më herët këtë rrezik si pranimin e "kuajve të Trojës", vende që i plotësojnë kushtet për të hyrë, por që pas anëtarësimit ndryshojnë drejtim.
Hungaria është shembulli që e ka shtyrë Brukselin drejt këtij mendimi. Orban, ish-kryeministri hungarez, qëndroi në pushtet për 16 vjet dhe e përdori shpesh të drejtën e vetos për të bllokuar ose ngadalësuar vendimet e BE-së në politikën e jashtme, nga sanksionet kundër Rusisë deri te ndihma financiare për Ukrainën. Por problemi nisi brenda vendit. Pasi erdhi në pushtet në vitin 2010, ai miratoi një kushtetutë të re, vuri nën kontroll Gjykatën Kushtetuese dhe largoi qindra gjyqtarë përmes pensionimit të detyrueshëm. Më pas mori kontrollin mbi shumicën e mediave dhe ndryshoi sistemin zgjedhor. Këto hapa çuan në nisjen e procedurës kundër Hungarisë sipas nenit 7 të traktatit të BE-së dhe në ngrirjen e miliarda eurove nga fondet evropiane.
"Parandalimi i regresit në sundimin e ligjit në shtetet anëtare është jashtëzakonisht i vështirë, siç e kemi parë jo vetëm në Hungari, por edhe në Poloni", u tha Radios Evropa e Lirë Stephen Blockmans, zëvendësdrejtor i Qendrës Ndërkombëtare për Mbrojtje dhe Siguri.
Në Poloni, qeveria e mëparshme e Partisë Ligj dhe Drejtësi mori kontrollin mbi Gjykatën Kushtetuese dhe mbi organin që emëron gjyqtarët, ndërsa vendosi edhe masa disiplinore ndaj tyre. Komisioni Evropian reagoi duke aktivizuar për herë të parë procedurën sipas nenit 7 në vitin 2017, dhe në vitin 2021 Gjykata e Drejtësisë e BE-së e gjobiti Varshavën me një milion euro në ditë.
Sllovakia është rasti më i fundit. Që nga viti 2023, qeveria e Robert Ficos ka shfuqizuar Prokurorinë Speciale për Korrupsion, ka zbutur dënimet për krimet ekonomike dhe ka vënë transmetuesin publik nën kontroll politik. Këto vendime kanë sjellë paralajmërime si nga Brukseli, ashtu edhe nga Parlamenti Evropian.
Thelbi i ndryshimit qëndron te mënyra e votimit, dhe pikërisht aty ndahen anëtarët e sotëm nga ata të ardhshëm. Sipas propozimit, të drejtat e një vendi të ri anëtar që shënon regres, përfshirë të drejtën e votës, mund të pezullohen me shumicë të kualifikuar, në vend të unanimitetit që kërkohet sot.
Blockmans kujton se pikërisht kërkesa për unanimitet në nenin 7 i ka mbrojtur për vite me radhë vendet që kanë shkelur rregullat. Sipas tij, Sllovakia ka penguar në të kaluarën vendime të tilla "në bashkërendim me Hungarinë e Orbanit".
Gjatë 15 vjetëve të para pas anëtarësimit, një klauzolë mbrojtëse do ta bënte më të lehtë ndëshkimin e një shteti që rrëshqet pas, kryesisht përmes pezullimit të fondeve nga buxheti i BE-së. Në këtë mënyrë, paratë evropiane do të shndërroheshin në instrumentin kryesor për të ruajtur pavarësinë e gjykatave dhe të mediave edhe pasi një vend të jetë bërë anëtar.
Qëllimi i deklaruar është që një shtet anëtar që shkel sundimin e ligjit të ndëshkohet më shpejt dhe më lehtë sesa ishte e mundur me Hungarinë. Nëse ky mekanizëm do të funksionojë në praktikë, mbetet pyetja e madhe e hapur.
Invalidët e UÇK-së, familjarët e dëshmorëve dhe të të zhdukurve, si dhe viktimat e dhunës seksuale gjatë luftës që jetojnë jashtë vendit lirohen nga tarifat për dokumente. Vendimi i MPJD-së është në fuqi që nga 14 tetori 2026.
