Alberta thotë jo ndarjes: provinca e naftës mbetet në Kanada pas referendumit

Alberta, provinca kanadeze e pasur me naftë, nuk do të shkëputet nga Kanadaja. Votuesit e saj e refuzuan të hënën rrugën drejt pavarësisë, sipas projeksionit të transmetuesit publik CBC News, ndërsa shifrat përfundimtare të votimit nuk janë bërë ende të njohura.

Votimi ishte plebishiti i parë i këtij lloji në Kanada që nga referendumi i vitit 1995 në Kebek, kur ajo provincë votoi me diferencë të ngushtë kundër ndarjes.

Pyetja për votuesit ishte nëse provinca duhet të mbetet pjesë e Kanadasë apo të mbajë më vonë një "referendum provincial detyrues" për pavarësinë. Vendimin për ta organizuar votimin e kishte shpallur në maj kryeministrja e Albertës, Danielle Smith.

Një lëvizje e vogël me rrënjë të vjetra

Alberta, me rreth 5 milionë banorë dhe një sipërfaqe afërsisht sa ajo e Teksasit, ka strehuar prej kohësh një lëvizje separatiste në skaj të skenës politike. Përkrahësit e saj ngrenë tri ankesa kryesore: se sistemi federal kanadez e nënpërfaqëson popullsinë e provincës në parlament, se politikat kanadeze kundër ndryshimeve klimatike kërcënojnë industrinë fitimprurëse të lëndëve djegëse fosile, dhe se prirjet konservatore të Albertës mbyten shpesh nga provincat lindore, më liberale.

Ndarja ka dalë rregullisht e dobët në sondazhe. Megjithatë, zëri i lëvizjes u forcua pasi Partia Liberale e kryeministrit Mark Carney fitoi zgjedhjet federale të vitit 2025, në mes të një lufte tregtare me Shtetet e Bashkuara.

Smith, vetë jo separatiste, ka paralajmëruar më parë kundër "demonizimit" të mbështetësve të pavarësisë. Në një intervistë të vitit 2025 ajo e shpjegoi fenomenin si një valë që vjen e shkon: "Herë pas here kemi pasur shpërthime të nismave të tilla. Dhe ato janë pothuajse gjithmonë përgjigje ndaj një qeverie federale që ka dalë jashtë kontrollit. Por të gjitha janë shuar kur qeveria federale është kthyer në korsinë e vet."

Carney: frustrimet janë reale, por ndarja do të sillte përçarje

Carney, i cili është rritur në Albertë, u përpoq t'i flasë drejtpërdrejt këtij zemërimi në një fjalim në Calgary javën e kaluar, ku u bëri thirrje votuesve ta refuzonin shkëputjen. "Frustrimet që kanë ndier shumë albertanë janë reale", tha ai.

Por, sipas kryeministrit, ndarja vetëm do t'i "rëndonte" albertanët "me vite përçarjeje të thellë dhe pasigurie të madhe". Në të njëjtin fjalim, Carney bëri edhe një goditje të tërthortë ndaj Shteteve të Bashkuara.

Hija e Uashingtonit mbi votim

Marrëdhëniet gjithnjë e më të ftohta mes Kanadasë dhe SHBA-së rëndonin mbi referendumin. Disa separatistë besojnë se Shtetet e Bashkuara do të ishin partner më i mirë për Albertën sesa Kanadaja, një ide që është përkrahur nga sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent.